Zmiana wydatków na badania i rozwój (B+R) w krajach Unii Europejskiej i w Wielkiej Brytanii w świetle celu unijnego

Abstract

Cel | Celem artykułu jest ocena realności i stopnia osiągnięcia unijnego celu przeznaczania 3% PKB na działalność badawczo-rozwojową (B+R) w świetle porównania danych z lat 2013 i 2023 oraz identyfikacja trzech grup państw: liderów (≥3%), pretendentów/aspirantów (2–2,9%) oraz outsiderów (<2%) w zakresie nakładów na B+R w państwach Unii Europejskiej i w Wielkiej Brytanii. W toku rozważań podjęto również próbę wskazania czynników sprzyjających realizacji tego celu i ograniczających ją w zróżnicowanych uwarunkowaniach gospodarczych. Metoda badań | Analiza opiera się na wskaźniku GERD/GDP (Gross Domestic Expenditure on R&D) publikowanym przez Eurostat. Badaniem objęto wszystkie państwa członkowskie UE oraz Wielką Brytanię, która wystąpiła z UE w 2020 r., lecz włączono jej dane z 2023 r. w celach porównawczych. Procedura badawcza obejmowała: (1) zestawienie wartości GERD/GDP w latach 2013 i 2023, (2) klasyfikację państw do trzech grup na podstawie danych z 2023 r., (3) analizę zmian pozycji w rankingu. Zastosowano analizę porównawczą i analizę trendów. Wnioski | W 2023 roku próg 3% osiągnęła jedynie grupa państw o rozwiniętej gospodarce innowacyjnej – Szwecja, Belgia, Austria, Niemcy i Finlandia. Do grona liderów w porównaniu z 2013 r. awansowały Belgia, Austria i Niemcy. Warto odnotować, że Dania, z wynikiem 2,99% PKB w 2023 r., plasuje się tuż poniżej progu 3%, co czyni ją przypadkiem granicznym pomiędzy grupą pretendentów a liderów. Wśród pozostałych pretendentów znalazły się m.in. Słowenia, Holandia, Francja, Czechy, Estonia oraz Wielka Brytania. Najliczniejszą grupę stanowią outsiderzy, z których część – mimo relatywnie wysokiego tempa wzrostu – utrzymuje niski poziom nakładów na B+R (< 2% PKB). Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Cel 3% PKB na B+R jest osiągalny jedynie dla części państw UE i wymaga zróżnicowanego podejścia, obejmującego indywidualne ścieżki dojścia, cele pośrednie, wzmocnienie udziału sektora prywatnego, lepsze ukierunkowanie wsparcia publicznego oraz efektywniejsze wykorzystanie funduszy unijnych. Analiza potwierdziła obie hipotezy badawcze: (H1) cel 3% jest osiągalny głównie dla krajów o rozwiniętej gospodarce innowacyjnej, (H2) państwa o niskim poziomie nakładów w 2013 r. wykazują wyższe tempo wzrostu, lecz nie przekroczyły progu 3% w 2023 roku.

Purpose | The aim of this article is to assess the feasibility and the degree of achievement of the European Union’s target of allocating 3% of GDP to research and development (R&D), based on a comparison of data from 2013 and 2023, as well as to identify three groups of countries – leaders (≥ 3%), contenders/aspirants (2–2.9%), and outsiders (<2%) – in terms of R&D expenditure among the Member States of the European Union and the United Kingdom. The discussion also attempts to indicate factors that facilitate or hinder the attainment of this target under diverse economic conditions. Research method | The analysis is based on the GERD/GDP (Gross Domestic Expenditure on R&D) indicator published by Eurostat. The study covers all EU member states and the United Kingdom, which left the EU in 2020, but their 2023 data were included for comparative purposes. The research procedure comprised: (1) compiling GERD/GDP values for 2013 and 2023, (2) classifying countries into three groups based on 2023 data, and (3) analysing changes in ranking positions. Comparative analysis and trend analysis were applied. Results | In 2023, the 3% threshold was reached only by countries with advanced innovation-driven economies – Sweden, Belgium, Austria, Germany, and Finland. Compared to 2013, Belgium, Austria, and Germany moved up to the leaders’ group. The aspirants’ group included, among others, Denmark, Slovenia, the Netherlands, France, the Czech Republic, Estonia, and the United Kingdom. The largest group comprised outsiders, some of which – despite relatively high growth rates – remain trapped in a “low-expenditure trap” (< 2% of GDP). Originality / value / implications / recommendations | The 3% GDP target for R&D is achievable only for part of the EU and requires a differentiated approach, involving tailored pathways, intermediate targets, increased private-sector participation, better targeting of public support, and more effective use of EU funds. The analysis confirmed both research hypotheses: (H1) the 3% target is achievable mainly for countries with advanced innovation-driven economies; (H2) countries with low expenditure levels in 2013 recorded higher growth rates but did not exceed the 3% threshold by 2023.