Ways of Argumenting Axiological Phenomena in Utterances of Modern English

Abstract

Argumentation is regarded as a means of influencing and reshaping the addressee’s worldview through logical reasoning, evaluation, and persuasion. The study examines communicative-cognitive and axiopragmatic dimensions of argumentation and identifies the pragmatic contexts in which alethic and deontic utterances are actualized. The research applies cognitive, pragmatic, and evaluative approaches combined with the method of speech-act interpretation. The empirical material includes approximately two hundred evaluative utterances extracted from contemporary British and American fiction. The results demonstrate that alethic argumentation is predominantly realized in monologic macrocontexts aimed at establishing truth, whereas deontic argumentation mainly functions in dialogic interaction focused on persuasion and justification of action. The analysis also reveals the role of evaluative and emotional means in shaping argumentative discourse and influencing the interlocutor’s cognitive and axiological positions.

Argumentacja jest rozumiana jako środek wpływania na światopogląd odbiorcy i jego przekształcania poprzez logiczne rozumowanie, ocenę i perswazję. W artykule przeanalizowano komunikacyjno-kognitywne oraz aksjopragmatyczne aspekty argumentacji i określono pragmatyczne konteksty aktualizacji wypowiedzi aletycznych i deontycznych. W badaniu zastosowano podejścia kognitywne, pragmatyczne i aksjologiczne połączone z metodą interpretacji aktów mowy. Materiał empiryczny obejmuje około dwustu wypowiedzi ewaluatywnych wyekscerpowanych ze współczesnej brytyjskiej i amerykańskiej prozy literackiej. Wyniki pokazują, że argumentacja aletyczna realizuje się głównie w monologicznych makrokontekstach ukierunkowanych na ustanawianie prawdy, podczas gdy argumentacja deontyczna funkcjonuje przede wszystkim w dialogowej interakcji skoncentrowanej na perswazji i uzasadnianiu działania. Analiza ujawnia również rolę środków ewaluatywnych i emocjonalnych w kształtowaniu dyskursu argumentacyjnego oraz wpływaniu na poznawcze i aksjologiczne postawy rozmówcy.