Specjalne strefy ekonomiczne i ustawa o wspieraniu nowych inwestycji jako narzędzia transformacji gospodarczej Polski

Abstract

Cel | Artykuł prezentuje wyniki analizy dotyczącej efektywności specjalnych stref ekonomicznych (SSE) oraz ustawy o wspieraniu nowych inwestycji (Polskiej Strefy Inwestycji, PSI) w transformacji gospodarczej Polski po 1989 roku, oceniając ich wpływ na restrukturyzację przemysłu, atrakcyjność inwestycyjną i nierówności regionalne. Metoda badań | Wykorzystano analizę literatury oraz danych ilościowych z raportów Ministerstwa Rozwoju, GUS, NBP i NIK (2015–2024), obejmujących zezwolenia, nakłady inwestycyjne i zatrudnienie w 14 SSE oraz PSI. Zastosowano zmodyfikowany model enklaw P. Warra do oceny efektywności w ujęciu regionalnym. Wnioski | SSE zwiększyły nakłady inwestycyjne z 111,7 mld PLN w 2015 do 167,2 mld PLN w 2024 oraz liczbę miejsc pracy z 312 022 w 2015 do 368 869 w 2024. PSI wygenerowała 3054 decyzje o wsparciu, 132,5 mld PLN inwestycji i 51 924 nowe miejsca pracy, wspierając MŚP (73% decyzji w 2024) i decentralizację. Najwyższą efektywność odnotowano w województwach śląskim (IE = 92) i dolnośląskim (IE = 88). Hipoteza o kluczowej roli SSE i PSI została potwierdzona, choć nierówności regionalne pozostają wyzwaniem. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Artykuł wnosi wkład w ocenę efektów funkcjonowania SSE i PSI, wskazując na potrzebę promocji PSI w mniej rozwiniętych regionach, wsparcia innowacji i monitorowania efektów PSI po 2026 roku. Słowa kluczowe: specjalne strefy ekonomiczne, Polska Strefa Inwestycji, ustawa o wspieraniu nowych inwestycji, rozwój regionalny, transformacja gospodarcza.

Purpose | This article analyzes the role of Special Economic Zones (SEZs) and the Act on Supporting New Investments (Polish Investment Zone, PIZ) in Poland’s economic transformation after 1989, assessing their impact on industrial restructuring, investment attractiveness, and regional disparities. Research method | The study employs a literature review and quantitative data analysis from reports by the Ministry of Development, Statistics Poland (GUS), the National Bank of Poland (NBP), and the Supreme Audit Office (NIK) for 2015–2024, covering permits, investment expenditures, and employment in 14 SEZs and the PIZ. A modified enclave model by P. Warr was used to evaluate regional efficiency. Results | SEZs increased investment expenditures from PLN 111.7 billion in 2015 to PLN 167.2 billion in 2024 and employment from 312,022 in 2015 to 368,869 in 2024. The PIZ generated 3,054 support decisions, PLN 132.5 billion in investments, and 51,924 new jobs, supporting SMEs (73% of decisions in 2024) and decentralization. The highest efficiency was recorded in the Śląskie (IE = 92) and Dolnośląskie (IE = 88) voivodeships. The hypothesis regarding the key role of SEZs and PIZ was confirmed, though regional disparities remain a challenge. Originality / value / implications / recommendations | The article contributes to the analysis of SEZ and PIZ evolution, highlighting the need for promoting PIZ in less developed regions, supporting innovation, and monitoring PIZ effects post-2026. Keywords: special economic zones, Polish Investment Zone, Act on Supporting New Investments, regional development, economic transformation.