Tytuł:	Kazania
Inne tytuły:	Sermons
Autorzy:	Clarke, Samuel
Tłumacz:	Raube, Sławomir
Data wydania:	2005
Data dodania:	29-maj-2026
Wydawca:	Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku
Źródło:	Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, vol. 17, 2005, s. 159-171
Opis:	Z języka angielskiego przełożył Sławomir Raube; OD TŁUMACZA: Samuel Ciarkę (1675-1729) jest dzisiaj pamiętany prawie wyłącznie z polemiki z Gottfriedem Wilhelmem Leibnizem na temat natury czasu i przestrzeni. Ponadto bardzo często uważa się, że Ciarkę bronił koncepcji, która wyszła nie od niego, a od jego mentora, czyli pomysłu Isaaca Newtona, zgodnie z którym sensoriami Boga są czas i przestrzeń. W istocie Ciarkę sformułował swój pogląd o relacjach przestrzeni i czasu do Boga na dziewięć lat przed opublikowaniem Newtona Scholium Generate. co miało miejsce w 1714 roku, gdy po raz drugi wydano Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, a Scholium stanowiło dodatek interpretacyjny filozoficznych konsekwencji mechaniki. Ciarkę natomiast ogłosił w 1704 roku A Demonstration of the Being and Attributes of God (Wykazanie bytu i atrybutów Boga), w którym czas i przestrzeń są rozumiane właśnie jako narzędzia (sposoby) Boskiej wszechobecności w świecie stworzonym. Gwiazda Clarke’a zmatowiała dość szybko po jego śmierci i wydaje się, iż słusznie jawi się on dzisiaj jako filozof, który niewiele oryginalności wniósł do dziejów myśli zachodniej. Jednak siła tego myśliciela tkwiła w logice jego różnych zapożyczeń i umiejętności ich syntetyzowania. Logika argumentacji Samuela Clarke’a wzbudzała podziw już na początku XVIII wieku: dzięki niej otrzymał propozycję wygłoszenia wykładów w ramach prestiżowych Robert Boyle Lectures (ustanowionych wolą wybitnego fizyka brytyjskiego) w 1704 i 1705 roku, co ugruntowało jego pozycję w ówczesnym środowisku intelektualnym, nie tylko Wysp Brytyjskich (Voltaire nazwał go „istną myślącą maszyną”). Od tego czasu uchodził za jednego z najznakomitszych filozofów religii i najważniejszych apologetów chrześcijańskich, należąc wszelako do grona tych, którzy religii bronią przy pomocy rozumu. Sytuacja Clarke’a jako duchownego anglikańskiego zmieniła się po opublikowaniu przez niego w 1712 roku The Scripture Doctrine of the Trinity, w której wyrażony został pogląd, że Chrystus jest Bogiem, ale stworzonym. Teza ta sprowadziła na Clarke’a zarzut arianizmu i utrudniła karierę duchowną. Jednak w intelektualnym środowisku ówczesnej Anglii Ciarkę nadal pozostawał postacią znaczącą. Dlatego Karolina księżna Walii (Wilhelmine-Charlotte von Anspach) wybrała Samuela Clarke’a na tłumacza Teodycei Leibniza, co uruchomiło wymianę listów, która stała się najgłośniejszą korespondencją filozoficzną osiemnastego stulecia. Późniejsze lata życia Clarke’a wypełnione były wykładami, polemikami z filozofią Leibniza i pracą translatorską (przetłumaczył na łacinę fragmenty Iliady). Jednak w dziedzinie filozofii nie posunął się dalej: głównymi dziełami pozostały te, które były podstawą wykładów w ramach The Boyle Lectures. Publikowane poniżej Kazania są próbą rozjaśnienia głównych tez zawartych w A Demonstration..., w którym ten angielski myśliciel chciał przy pomocy logicznej argumentacji pokazać logiczną niemożliwość zakwestionowania tezy o istnieniu Boga. Wierzył w moc logiki opartej o religijne przesłanki; że istnienie przygodnego świata z konieczności domaga się nieprzygodnej przyczyny; z niej, na mocy swojej logiki, wyprowadzał kolejne przęsła apologetycznej konstrukcji... Czasami zawiłej, czasami zawile argumentowanej. ale zawsze aspirującej do rozumowej jasności. Co się dzisiaj narzuca w sposób nieubłagany podczas lektury tego tekstu to to, że w logicznym uniesieniu Ciarkę zapominał o jasności składni. Wcześniejszy Locke jest pod tym względem mistrzem jasności, późniejszy Hume - arcymistrzem precyzji. Właśnie zawiłość wywodów stanowi o słabości Carke’a; jego barokowa ornamentyka jest, jak się wydaje, skutkiem tego, że za dużo chciał powiedzieć od razu: stąd zdania ciągnące się przez pół strony bądź częste przesłanki entymematyczne. Wygłaszane przy różnych okazjach kazania zebrał i opublikował po śmierci filozofa jego brat John Ciarkę w 1738 roku. Niniejszy wybór Kazań odnosi się do tego, co było najważniejszym poglądem Clarke’a, a mianowicie do metafizycznych atrybutów Bożych (m.in. wieczność, niezmienność, wszechwiedza) oraz atrybutów moralnych (m.in. dobroć, sprawiedliwość), dowodzonych bądź to na drodze apriorycznej, bądź aposteriorycznej. W przekładzie starałem się odzwierciedlić zawiłości składni Clarke’a. tak aby czytelnik mógł wyrobić sobie właściwy osąd języka, w jakim prowadzona jest argumentacja oraz treści, jakie są w tym języku prezentowane.
URI:	http://hdl.handle.net/11320/20311
DOI:	10.15290/idea.2005.17.10
ISSN:	0860-4487
Typ Dokumentu:	Other
Występuje w kolekcji(ach):	Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, 2005, XVII Varia (WFiloz)

Pozycja jest chroniona prawem autorskim (Copyright © Wszelkie prawa zastrzeżone)