Przekład jako wytyczenie drogi ku innej polskości

Abstract

Artykuł stanowi tekst prelekcji mistrzowskiej wygłoszonej na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku. Autor, wybitny iracko-polski poeta i tłumacz, podejmuje w niej refleksję nad rolą przekładu literackiego w budowaniu mostów między kulturą polską a arabską. Szkicuje historyczne tło kontaktów obu światów, sięgając do najstarszych relacji Ibrahima ibn Jakuba oraz fascynacji Wschodem w epoce polskiego romantyzmu (ze szczególnym uwzględnieniem translatorskich dokonań Adama Mickiewicza). Znaczna część rozważań poświęcona jest warsztatowi tłumacza: trudnościom wynikającym z potężnych różnic strukturalnych i kulturowych między językiem polskim a arabskim, zmaganiom z nieprzetłumaczalnymi realiami (jak nazwy roślin, barw, pojęcia historyczne) oraz odwiecznym dylematom między wiernością oryginałowi a wolnością artystyczną (problem tłumaczenia bezpośredniego i pośredniego). Autor udowadnia, że literatura polska – choć wciąż zbyt słabo obecna w świecie arabskim – dzięki przekładowi zyskuje w nim nowe życie, wytyczając tytułową drogę „ku innej polskości” w całkowicie odmiennej materii językowej i kulturowej.

** The text is a record of the Master's Lecture delivered at the Faculty of Philology of the University of Białystok. The author, an eminent Iraqi-Polish poet and translator, reflects on the role of literary translation in building bridges between Polish and Arab cultures. He outlines the historical background of contacts between the two worlds, reaching back to the oldest accounts of Ibrahim ibn Yaqub and the fascination with the Orient during Polish Romanticism (with particular emphasis on the translational achievements of Adam Mickiewicz). A significant part of the reflections is devoted to the translator's craft: the difficulties arising from immense structural and cultural differences between the Polish and Arabic languages, struggles with untranslatable realities (such as plant names, colors, historical concepts), and eternal dilemmas between fidelity to the original and artistic freedom (the problem of direct and indirect translation). The author argues that Polish literature—although still insufficiently present in the Arab world—gains a new life through translation, charting the titular path "toward another Polishness" within a completely different linguistic and cultural medium.