Spółdzielnie energetyczne jako instrument wspierający zrównoważoną transformację rynku energii w Polsce

Abstract

Cel | Celem opracowania jest ocena potencjału spółdzielni energetycznych jako narzędzia wspierającego proces transformacji energetycznej w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem ich możliwej specjalizacji regionalnej. Perspektywa regionalna pozwala uchwycić zróżnicowany stopień zaangażowania społeczności lokalnych w rozwój spółdzielni energetycznych w poszczególnych częściach kraju. Metoda badań | Analiza opiera się na danych z kwerendy bibliotecznej oraz Wykazu spółdzielni energetycznych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Zastosowano wskaźnik ilorazu lokalizacji (LQ) w trzech wariantach: LQ1 – moc instalacji na członka, LQ2 – moc względem liczby instalacji, LQ3 – moc względem liczby punktów poboru. Wnioski | Pojęcie spółdzielni energetycznej zostało wprowadzone do polskiego systemu prawnego w 2016 roku, natomiast jego operacjonalizacja nastąpiła w roku 2021. Od roku 2023 można zaobserwować wyraźne przyspieszenie tempa rozwoju tych podmiotów. Do dnia 5 listopada 2025 roku w kraju zarejestrowano łącznie 198 spółdzielni energetycznych (z czego od stycznia 2025 r. – 144), przy czym zauważalna jest ich koncentracja w województwach wielkopolskim, mazowieckim i małopolskim. Zauważono koncentrację dużych farm fotowoltaicznych na obszarze województw łódzkiego, warmińsko-mazurskiego i wielkopolskiego, charakteryzujących się wysoką mocą zainstalowanych urządzeń w relacji do liczby instalacji, punktów poboru oraz użytkowników energii. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Zastosowanie wskaźników LQ pozwala nie tylko mierzyć regionalną specjalizację, lecz także identyfikować lokalne modele rozwoju i potencjał transformacyjny regionów w zakresie energetyki rozproszonej.

Purpose | Determining the level of social and economic convergence in the context of digital transformation in selected European countries and its changes over time through the creation of country rankings. Research method | A composite development measure was calculated using various data normalisation methods. Additionally, the quality of the resulting classification was assessed using Kendall’s rank concordance coefficient, which enabled the analysis of gamma convergence among European countries. The study was conducted for selected years within the 2004–2024 period, allowing for the evaluation of temporal changes. Results | Throughout the entire period under analysis, a statistically significant gamma convergence was observed among the examined group of countries. However, the convergence process weakened in 2016, as a result of the European banking crisis and the onset of a reflation phase following a prior period of deflation. It is worth emphasising that the COVID-19 pandemic accelerated digitalisation, which had a substantial impact on the dynamics of the gamma convergence process within the analysed group of countries. Similarly, the rapid advancement of generative artificial intelligence technologies has also significantly influenced this process. Originality / value / implications / recommendations | The construction of a composite indicator of social and economic development in the context of digital transformation enables the ranking of countries based on selected metrics that meet the criteria of universality, variability, relevance, and stability.