Ekonomiczne „przywileje” i „uprzywilejowanie” w ukraińskim społeczeństwie sowieckim (1945–1991)

Abstract

Cel | Celem badania jest analiza przywilejów ekonomicznych, z których powszechnie korzystała sowiecka nomenklatura w Ukraińskiej SRR, oraz obalenie mitu o egalitaryzmie społeczeństwa radzieckiego. Metoda badań | Systematyzacja danych faktograficznych i opracowanie źródeł historycznych zostały przeprowadzone za pomocą metod porównawczo-historycznej, problemowo-chronologicznej i analityczno-syntetycznej. Metoda porównawczo-historyczna pozwala zidentyfikować ogólne tendencje w ZSRR i ich przejawy w Ukraińskiej SRR. Badanie zostało przeprowadzone z perspektywy teorii elitaryzmu, podejścia korporacyjnego i interdyscyplinarnego. To ostatnie umożliwiło połączenie danych z zakresu historii, socjologii, nauk politycznych i nauk ekonomicznych, co pozwoliło na wszechstronne zbadanie problemu. Wnioski | Na podstawie przeanalizowanych danych można stwierdzić, że formułowanie hasła równości wszystkich członków społeczeństwa radzieckiego było jedynie elementem propagandy. Dane historyczne pokazują, że poziom życia elity radzieckiej (nomenklatury), korzystającej z licznych przywilejów, w porównaniu do losu zwykłych obywateli znacząco się różnił. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | W artykule zostały podkreślone i zilustrowane przykładami takie problemy, jak „nierówność dochodów” i „nierówność konsumpcji”. Uwypuklone zostało zjawisko „mentalności użytkownika”, będące konsekwencją totalitarnego charakteru władzy radzieckiej, w której strukturze przywileje były integralną częścią funkcjonowania partyjno-biurokratycznego aparatu władzy.

Purpose | The purpose of the study is to highlight the economic privileges that were widely enjoyed by the Soviet nomenklatura in the Ukrainian SSR, and to debunk the myth of the egalitarianism of the Soviet society. Research method | Systematisation of factual data and processing of historical sources was carried out using comparative-historical, problem-chronological, and analytical-synthetic methods. The comparative-historical method allows to identify general trends in the USSR and their manifestations in the Ukrainian SSR. The study is written from the standpoint of the theory of elitism, and of the corporatist and interdisciplinary approaches. The latter allowed to combine data from history, sociology, political science, and economic sciences to shed light on the problem at hand. Results | Based on the analysed data, it is concluded that the slogan of equality of all members of the Soviet society was only a component of propaganda. Historical data show that the standard of living of the Soviet elite (nomenklatura), due to the use of numerous privileges, and of ordinary citizens significantly differed. Originality / value / implications / recommendations | The article highlights and illustrates with historical examples such categories as “income inequality” and “consumption inequality”; it highlights such a phenomenon as “user mentality”, which was the result of the totalitarian nature of the Soviet power, in the structure of which privileges were an integral part of the functioning of the party-bureaucratic apparatus of the government.