O związkach twórczości artystycznej z kategorią pamięci – potrzeba tworzenia jako potrzeba „bycia uwiecznionym” w koncepcji Otto Ranka

Abstract

Artykuł stanowi analizę teoretyczną, dotyczącą zagadnienia związków twórczości artystycznej z kategorią pamięci. Refleksji poddana została rzadko eksplorowana naukowo koncepcja procesu twórczego autorstwa austriackiego badacza Otto Ranka. Stanowi ona interpretację potrzeby tworzenia o charakterze artystycznym jako potrzeby „bycia uwiecznionym”, a więc upamiętnionym, przez jednostkę – twórcę dzieła. W tekście odwołuję się również do wyników i wniosków z badań własnych, wygenerowanych w ramach projektu rozprawy doktorskiej na temat zjawiska przymusu tworzenia, które adekwatne są do analizowanej w niniejszym artykule tematyki. Ponadto, staram się wykazać, iż zaproponowana przez Ranka interpretacja potrzeby tworzenia znajduje odzwierciedlenie w tekstach kultury – zwłaszcza w postaci powszechnego toposu literackiego non omnis moriar. W tekście przytaczam także przykłady utworów poetyckich, w których motyw ten został odzwierciedlony. W podsumowaniu rozważań podejmuję próbę ukazania możliwych związków twórczości artystycznej z kategorią pamięci – zwłaszcza w kontekście teorii twórczości Ranka.

The article presents a theoretical analysis of the relationship between artistic creativity and the concept of memory. It reflects on the rarely scientifically explored concept of the creative process, proposed by an Austrian scholar, Otto Rank. This concept interprets the need for artistic creation as a need for “eternalization,” i.e., for being remembered by the individual – the creator of the work. In the text, I also refer to my findings and conclusions from my own research conducted as part of a doctoral dissertation project on the phenomenon of the compulsion to create, which are relevant to the topic analysed in this article. Additionally, the article attempts to demonstrate that Rank’s interpretation of the need to create is reflected in cultural texts, particularly in the popular non omnis moriar literary topos. The article also cites examples of poetic works in which this motif is represented. In conclusion, I make an attempt to demonstrate potential connections between artistic creativity and the category of memory, especially in the context of Rank’s theory of creativity.