Pamięć jako kryterium tożsamości osobowej: rekonstrukcja koncepcji tożsamości osobowej Johna Locke’a w świetle współczesnych badań neurokognitywnych

Abstract

W prezentowanym artykule podejmowany jest temat tożsamości osobowej, który wskazuje na znaczącą wartość pamięci jako kluczowego kryterium identyczności osób w czasie w świetle klasycznej koncepcji Johna Locke’a oraz współczesnych badań neurokognitywnych. Podjęcie tego problemu badawczego ma na celu określenie wartości pamięci w aspekcie metafizycznym oraz powiązanie jej ze świadomością jako perspektywą pierwszoosobową. Z punktu widzenia metodologicznego, artykuł poświęcony jest analizie koncepcji wyrażonych przez Johna Locke’a oraz Johna Searle’a w szczegółowym aspekcie, kluczowym dla niniejszego tekstu, oraz zestawieniu wniosków pochodzących z badań tych naukowców z ustaleniami prezentowanymi na gruncie współczesnych refleksji dotyczących neuronalnych korelatów pamięci oraz świadomości. W efekcie analizy okazuje się, że pamięć nie wystarcza jako kryterium tożsamości osobowej, o ile nie jest wsparta świadomością – pamięć musi uwzględnić aspekt świadomościowy oraz pierwszoosobowy. Natomiast obecne badania neuronaukowe potwierdzają procesualny oraz dynamiczny charakter pamięci, co także wiąże się z poglądem Locke’a, który widział w pamięci warunek istotny tożsamości osobowej (ale jednak, można zaznaczyć, nie jest ona jej jedynym warunkiem). Stanowisko naturalizmu biologicznego Johna Searle’a przedstawia pamięć – i świadomość – jako kauzalnie powiązane aspekty procesów mózgowych, nieredukowalnych ontologicznie do struktur biologicznych. Analiza koncepcji Searle’a wiedzie do wniosku, że tożsamość osobowa nie może być wyjaśniona tylko i wyłącznie w kategoriach fizycznych, ale wymaga również integracji filozoficznej oraz neurobiologicznej. Wnioski wynikające z artykułu podkreślają, że pamięć jako kryterium identyczności osób w czasie nabiera pełnego znaczenia dopiero w świetle świadomości. Tradycja filozoficzna odnosząca się do Locke’a, wsparta wnioskami neuronauk oraz naturalizmu biologicznego, otwiera nowe perspektywy dla interdyscyplinarnych badań nad ludzką naturą oraz sposobami trwania osób ludzkich w czasie.

The article addresses the problem of personal identity, focusing on memory as a key criterion in the light of John Locke’s classical theory and contemporary neurocognitive research. The study aims to assess the metaphysical value of memory and its inseparable link to consciousness understood as the first-person perspective. Methodologically, the article combines philosophical analysis (Locke, Searle) with current findings from neuroscience concerning the neural correlates of memory and consciousness. The results show that memory alone is insufficient as a criterion of personal identity unless it is accompanied by consciousness; memory must be conscious and first-personal. Contemporary research confirms the dynamic, processual nature of memory, in line with Locke’s view of memory as constitutive yet not self-sufficient for identity. Searle’s biological naturalism further demonstrates that memory and consciousness are causally, but not ontologically, reducible to brain processes. This indicates that personal identity cannot be fully explained in purely physical terms, requiring an integration of philosophical reflection and neuroscience. The conclusion emphasises that memory as a criterion of personal identity attains full meaning only in conjunction with consciousness. Locke’s philosophical framework, enriched by neuroscience and biological naturalism, opens new perspectives for interdisciplinary inquiry into human nature and temporal continuity.