Polska po 1945: ład czy nie-ład – uwagi wstępne

Abstract

Cel | Założeniem jest zweryfikowanie zasadności używania frazy „ład społeczno‑gospodarczy” do obowiązujących po 1945 r. w Polsce układów społeczno‑gospodarczych. W tym celu przyjęto dwie zmienne: spójność i stabilność. Pozwolą na wykorzystanie już istniejących indykatorów z zakresu ekonomii i socjologii i mają posłużyć do weryfikacji tego założenia. Metoda badań | Zastosowano łącznie elementy metod dedukcyjnej, deskrypcyjnej, indukcyjnej, case study i, odwołując się do krytycznej analizy literatury, danych statystycznych, przedstawiono propozycję wskazania etapów rozwojowych poszczególnych porządków z dwóch perspektyw: spójności i stabilności. Wnioski | Nie stwierdzamy, aby doszło do opracowania stabilnych systemów zgodnych z ideami socjalizmu i kapitalizmu, będących ideowym odniesieniem do wydarzeń przed 1990 rokiem i po nim. Zastosowane rozwiązania nie zagwarantowały trwałości układu społecznego i stabilności struktur gospodarczych w każdym momencie tego okresu. Jest to podstawa do stwierdzenia, że nazywanie ładem procesów społeczno- ‑gospodarczych obowiązujących po 1945 r. jest nieuzasadnione. Miało i ma to jednak określone znaczenie dla wewnętrznej komunikacji władzy. Sprzyjał temu brak ciągłości instytucjonalnej i organizacyjnej polskiej państwowości w perspektywie longue durée. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Analiza odrzuca obowiązujący podział społeczeństwo–państwo, podważając zasadność stosowania takiego odniesienia. Proponuje podejście ludność/społeczność–władza. Jest to rzadko przyjmowana perspektywa poznawcza, która akcentuje konieczność uznania, że to stopień podmiotowości jej uczestników decydował o końcowym efekcie.

Purpose | The aim is to verify the validity of using the phrase “socio-economic system” to describe the socio-economic systems in force in Poland after 1945. To this end, two variables have been adopted: consistency and stability. They will allow the use of the existing indicators from the fields of economics and sociology and will be used to verify this assumption. Research method | A combination of deductive, descriptive, inductive, and case study methods was employed, drawing on a critical analysis of literature and statistical data to present a proposal for identifying the developmental stages of individual orders from two perspectives: cohesion and stability. Results | We do not find that stable systems compatible with the ideas of socialism and capitalism, which were the ideological reference points for events before and after 1990, were developed. The applied solutions did not guarantee the durability of the social order and the stability of economic structures at all times during this period. This is the basis for the conclusion that it is unjustified to refer to the socio-economic processes that took place after 1945 as an order. However, this had and continues to have a specific significance for the internal communication within the government. This was facilitated by the institutional and organisational discontinuity of the Polish statehood in the longue durée perspective. Originality / value / implications / recommendations | The analysis rejects the prevailing division between society and state, questioning the validity of such a distinction. It proposes a population/community-authority approach. This is a relatively uncommon cognitive perspective, which emphasises the need to recognise that the degree of subjectivity among its participants ultimately determined the outcome.