Ekonomia instytucjonalna – sensowna czy celowa procedura poznania?

Abstract

Cel | Artykuł sięga po dorobek historii i filozofii nauki, aby przypomnieć, że oprócz procedury, która uformowała między innymi główny nurt ekonomii, funkcjonuje alternatywny wzór naukowego myślenia. Zadaniem pracy jest ustalenie, który z dwóch generalnych wzorów poznania stosuje ekonomia instytucjonalna. Metoda badań | Konstrukcja tych rozważań opiera się na podstawowym podziale na sensowną (opartą na odkryciu znaczenia) oraz celową (teleologiczną) procedurę naukową. Wnioski | Zarówno u swoich początków, jak i współcześnie instytucjonalizm w ekonomii rozwija się zgodnie z tym pierwszym wzorcem. Czy niezastosowanie celowej (teleologicznej) procedury dyskwalifikuje ekonomię instytucjonalną w sensie naukowości? Głęboki kontekst, który w tym artykule tworzy dorobek filozofii nauki, skłania do odpowiedzi przeczącej: należałoby odrzucić sąd o nienaukowości alternatywnego podejścia i traktować je jako co najmniej równoprawny wzór poznania, uznawszy fakt, że ekonomia rozwija się również tym torem. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Namysł nad tym, jak ekonomia jest uprawiana, stał się palącą koniecznością szczególnie po próbach, jakim ekonomię głównego nurtu poddało doświadczenie kryzysów finansowych w XXI wieku. Oryginalność niniejszego ujęcia polega na tym, że wywód wykracza poza myśl ekonomiczną i korzysta z dorobku filozofii nauki.

Purpose | The paper relies on intellectual heritage of history of science and philosophy of science in order to recall a pattern of scientific analysis other than the one which has been formative to the main stream of economics. It attempts to find out which one of these two patterns of scientific cognition is applied in institutional-economic analysis. Research method | A fundamental differentiation between two patterns of cognition, namely the meaning-oriented one and target-oriented one, provides the scaffold of this analysis. Results | Institutional-economic analysis has been developed in accordance with the meaning-oriented pattern, from its origins up till contemporary theories. Which means that it does not use, basically, the teleological, target-oriented pattern of cognition and, therefore, the scientific nature of institutional analysis in economics may be questioned. However, the philosophy of science seems to back the claim that such an assumption must be rejected, the pattern alternative to that of the mainstream economics should be recognised as evenly scientific way to cognition and, consequently, it should be realised that economic analysis follows two cognitive tracks instead of a single one track. Originality / value / implications / recommendations | Dramatic experience of two international crisis of 21st century urgently calls for re-consideration of the cognitive track which is specific for the main stream of economics. This attempt is special in the sense it benefits from heritage of philosophy of science instead of relying on economic thought alone.