REPOZYTORIUM UNIWERSYTETU
W BIAŁYMSTOKU
UwB

Proszę używać tego identyfikatora do cytowań lub wstaw link do tej pozycji: http://hdl.handle.net/11320/6224
Pełny rekord metadanych
Pole DCWartośćJęzyk
dc.contributor.authorKasabuła, Tadeusz-
dc.date.accessioned2018-01-25T12:27:12Z-
dc.date.available2018-01-25T12:27:12Z-
dc.date.issued2017-
dc.identifier.citationRocznik Teologii Katolickiej, T. 16/1, 2017, s. 171-188pl
dc.identifier.issn1644-8855-
dc.identifier.urihttp://hdl.handle.net/11320/6224-
dc.description.abstractThe diocesan bishop enjoyed the right to fill cathedral chapter stalls and bestow patronages and benefices in medieval Western Europe, including in the Kingdom of Poland. However, a different practice developed in Lithuania in the Diocese of Vilnius, which was established in 1388. The King of Poland and the Grand Duke of Lithuania, Władysław II Jagiełło, founded the first Vilnius chapter when the Diocese of Vilnius was created. This chapter began with two prelates and ten canonical prebendaries. The next two prelatures: the custody (established before 1397) and the archdeacon (established in 1435) as well as the two canons, which were established in the early 16th century, were also grand-ducal or royal foundations. The king received and sustained these beneficiaries ius patronatus. The last two prelatures, cantoria and scholasteria, which Bishop Jan z Książąt Litewskich created, remained part of the bishops’patronage right from 1561 onward. The patronage right in the Vilnius chapter was established in the second half of the 16th century, when, in 1588, King Sigismund Augustus II gave the chapter the right to present candidates for the deanery. Compared to the cathedral chapters under the Polish crown, the diocesan bishop’s influence in filling the seats in the Vilnius chapter was definitely more modest, and even minimal, as it pertained to only two prelatures. The monarch, who could nominate up to three prelatures and all twelve canons, had incomparably greater rights. The bishop was vested ius patronatus with only two prelatures, and the chapter was vested with only one prelature. Once the chapter canon coadjutors appeared cum futura successione in the Vilnius capitular college, the Holy See was able to exercise a certain influence over filling the Vilnius chapter. A priest who was nominated as a canon coadjutor had to legitimize his appointment by presenting a papal bull that indicated his right of succession. This state of affairs lasted until the end of the 18th century.pl
dc.description.abstractObsadzanie stalli w kapitułach katedralnych związanie z prawem prezenty i patronatu w średniowiecznej Europie zachodniej, w tym także w Królestwie Polskim, należało do biskupa diecezjalnego. Inna praktyka ukształtowała się natomiast na Litwie w powstałej w 1388 r. diecezji wileńskiej. Już pierwsze fundacje na rzecz miejscowej kapituły katedralnej z 1388 r.: dwie prałatury i 10 kanonii, były dziełem króla Polski i wielkiego księcia litewskiego, Władysława II Jagiełły. Kolejne dwie prałatury: kustodia (przed 1397 r.) i archidiakonia (w roku 1435) oraz dwie kanonie, powstałe w początkach XVI w., także były fundacjami wielkoksiążęcymi lub królewskimi. Król otrzymał i utrzymał ius patronatus na te beneficja. Dwie ostatnie prałatury, kantoria i scholasteria, utworzone przez biskupa Jana z Książąt Litewskich, od 1561 r. pozostały przy prawach patronatu biskupiego. Prawa patronackie w kapitule wileńskiej ustaliły się ostatecznie w drugiej połowie XVI stulecia, gdy król Zygmunt II August w 1558 r. przekazał kapitule prawo przedstawiania kandydatów na dziekanię. W porównaniu z kapitułami katedralnymi w Koronie, wpływ biskupa diecezjalnego na obsadzanie miejsc w kapitule wileńskiej był zdecydowanie skromniejszy, wręcz minimalny (tylko dwie prałatury). Natomiast nieporównanie większe prawa miał monarcha, który nominował aż do trzech prałatur i wszystkich dwunastu kanonii. Biskupowi przysługiwał ius patronatus tylko na dwie prałatury. Kapituła prezentowała na jedną prałaturę. Pewien wpływ na obsadę stalli kapituły wileńskiej zdobyła Stolica Apostolska z chwilą pojawienia się w wileńskim kolegium kapitulnym kanoników koadiutorów cum futura successione. Duchowny nominowany na kanonika koadiutora ekspektanta musiał wylegitymować się bulą papieską na prawo sukcesji. Taki stan rzeczy utrzymał się do końca XVIII w.pl
dc.language.isoenpl
dc.publisherWydawnictwo Uniwersytetu w Białymstokupl
dc.subjectGrand Duchy of Lithuaniapl
dc.subjectVilniuspl
dc.subjectDiocese of Vilniuspl
dc.subjectcathedralpl
dc.subjectcathedral chapterpl
dc.subjectprelatepl
dc.subjectcanonpl
dc.subjectcoadjutorpl
dc.subjectpatronpl
dc.subjectius patronatuspl
dc.subjectprebendarypl
dc.subjectWielkie Księstwo Litewskiepl
dc.subjectWilnopl
dc.subjectdiecezja wileńskapl
dc.subjectkatedrapl
dc.subjectkapituła katedralnapl
dc.subjectprałatpl
dc.subjectkanonikpl
dc.subjectkoadiutorpl
dc.subjectpatronatpl
dc.subjectprebendapl
dc.titleAppointing Canonical Prebendaries in the Vilnius Cathedral Chapter During the 14th-18th Centuriespl
dc.title.alternativeObsadzanie prebend kanonickich w kapitule katedralnej wileńskiej w XIV-XVIII wiekupl
dc.typeArticlepl
dc.identifier.doi10.15290/rtk.2017.16.1.11-
dc.description.Biographicalnoteks. TADEUSZ KASABUŁA – dr nauk teologicznych w zakresie historii Kościoła. Absolwent Archidiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego w Białymstoku (AWSD); 1989 – magisterium na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego; 1996 – doktorat na Wydziale Teologicznym KUL; od 1996 roku jest wykładowcą historii Kościoła w AWSD w Białymstoku i Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie – Studium Teologii w Białymstoku. Od 1999 jest adiunktem w Katedrze Teologii Katolickiej UwB; od 2012 – dyrektor Archiwum i Muzeum Archidiecezjalnego w Białymstoku; promotor ok. 70 prac magisterskich, dyplomowych i licencjackich; redaktor i współredaktor kilku dzieł zbiorowych w formie druków samoistnych. Ma w dorobku ok. 250 artykułów naukowych i popularnonaukowych, recenzji, sprawozdań, haseł słownikowych i encyklopedycznych. Badania koncentruje wokół dziejów Kościoła katolickiego w Wielkim Księstwie Litewskim.pl
dc.description.AffiliationUniwersytet w Białymstokupl
dc.description.referencesBiblioteka Litewskiej Akademii Nauk – dział rękopisów, fond 43, Acta Capituli Vilnensis.pl
dc.description.referencesBiblioteka Polskiej Akademii Umiejętności. Cracow. Sygn. 1232, Lipnicki, A. Historia Wileńskiego Katedralnego Kościoła, b. m. dr. 1888. Manuscript.pl
dc.description.referencesMuzeum Narodowe w Krakowie [National Musem in Cracow] – Biblioteka Czartoryskich [The Czartoryski Library]. Sygn. 3516.pl
dc.description.referencesSułkowska-Kurasiowa, I. and S. Kuraś, Eds. Bullarium Poloniae. Vol. 1, No. 59. Rome: École Française de Rome, 1982.pl
dc.description.referencesBaron, A. and H. Pietras, Eds. Dokumenty soborów powszechnych, t. 4 (1511-1870): Lateran V, Trydent, Watykan I. Cracow: 2005.pl
dc.description.referencesUlanowski, B., Ed. “Formulae ad ius spectantes ex acti Petri Wysz, episcopi cracoviensis (1392-1412) maxima parte depromptae.” Archiwum Komisji Historycznej Akademii Umiejętności 5 (1889).pl
dc.description.referencesKossakowski, J. Pamiętniki [...] biskupa inflanckiego 1738-1788. Edited by A. Darowski. Warsaw: 1891.pl
dc.description.referencesKurczewski, J. Kościół zamkowy czyli katedra wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju. Part 3. Vilnius: 1916.pl
dc.description.referencesPtaśnik, J., Ed. Monumenta Poloniae Vaticana. Vol. 1-3. Cracow: 1913-1914.pl
dc.description.references“Summaryjny wypis z protokołów Kapituły Katedralnej Wileńskiej od r. 1501 do r. 1783 Października 22, przez i. w. Xawierego Bohusza, Prałata Kantora Kathedry Wileńsiey uczyniony.” Opisanie rukopisnogo otdielenia Wilenskoj Publicznoj Biblioteki. Edition 1. Vilnius: 1895.pl
dc.description.references“Trzydzieści osiem niedrukowanych oryginałów pergaminowych Archiwum Diecezjalnego we Włocławku z pierwszej połowy XV wieku.” Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 56 (1988).pl
dc.description.referencesPawlikowska-Butterwick, W., and L. Jovaiša. Vilniaus ir žemaičių katedrų kapitulų statutai. Vilnius: 2015.pl
dc.description.referencesDuby, G. “Les chanoines règuliers et la vie economique des XI et XII siècles.” La vita comune del clero nei sec. XI e XII. Vol. 2. Milan: 1962.pl
dc.description.referencesFijałek, J. “O archidiakonach pomorskich i urzędnikach biskupich w archidiakonacie pomorskim diecezji włocławskiej w XII-XV w.” Roczniki TNT 6 (1899).pl
dc.description.referencesGóralski, W. Kapituła katedralna w Płocku XII-XVI w. Studium z dziejów organizacji prawnej kapituł polskich. Lublin: Płockie Wydawnictwo Diecezjalne, 1978.pl
dc.description.referencesKasabuła, T. Ignacy Massalski biskup wileński. Lublin: Wydawnictwo KUL, 1998.pl
dc.description.referencesKonopczyński, W. Sejm grodzieński 1952 roku. Lwów: 1907.pl
dc.description.referencesKumor, Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1975. Vol. 2. Cracow: 1999.pl
dc.description.referencesKurczewski, J. Biskupstwo wileńskie od jego założenia aż do dni obecnych. Vilnius: 1912.pl
dc.description.referencesKurczewski, J. Kościół zamkowy czyli katedra wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju. Cz. 1-2. Vilnius: 1908-1910.pl
dc.description.referencesLibrowski, S. Kapituła katedralna włocławska. Zarys dziejów i organizacji [Warsaw: 1949].pl
dc.description.referencesOchmański, J. Biskupstwo wileńskie w średniowieczu. Ustrój i uposażenie. Poznan: UAM, 1972.pl
dc.description.referencesRadzimiński, A. Duchowieństwo kapituł katedralnych w Polsce XIV i XV w. na tle porównawczym. Studium nad rekrutacją i drogami awansu (Torun: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1995).pl
dc.description.referencesSzymański, J. “Problèmes de la ‘vita canonica’ dans la Pologne des XII et XIII siècles.” Aevum 38 (1964), 468-478.pl
dc.description.referencesWeiss, A. Organizacja diecezji lubuskiej w średniowieczu. Lublin: Rozprawy Wydziału Teologiczno-Kanonicznego, KUL, 1977.pl
dc.description.referencesZachorowski, S. Rozwój i ustrój kapituł polskich w wiekach średnich. Cracow: Akademia Umiejetnosci, 1912.pl
dc.description.volume16/1pl
dc.description.firstpage171pl
dc.description.lastpage188pl
dc.identifier.citation2Rocznik Teologii Katolickiejpl
Występuje w kolekcji(ach):Artykuły naukowe (KTK)
Rocznik Teologii Katolickiej, 2017, tom XVI/1

Pokaż uproszczony widok rekordu Zobacz statystyki


Pozycje w RUB są chronione prawem autorskim, z zastrzeżeniem wszelkich praw, chyba że zaznaczono inaczej.