Kulturowa nierównowaga podmiotów. Przemoc w związkach intymnych a przemiany relacji kobiet i mężczyzn w rodzinie

Abstract

Celem podjętych w artykule rozważań jest szczegółowa analiza polskich i zagranicznych danych zastanych dotyczących dyskursu przemocy w intymnych związkach (Intimate Partnership Violence). Została ona osadzona w kontekście dynamicznych zmian społecznych dotyczących współczesnych relacji kobiet i mężczyzn w kierunku ich większej równości oraz redefinicji dotychczasowego kształtu ról płciowych w rodzinie. Teoretycznym podłożem tych analiz jest koncepcja m.in. E. Starka, która zakłada, iż zmiany w relacjach płci mogą budzić swoisty „kulturowy niepokój” wśród mężczyzn, skutkujący wzrostem postaw przemocowych wobec kobiet. Odwołuję się także do koncepcji upłciowionej natury (gendered nature) przemocy, stąd częste nawiązania do nierówności płci i podporządkowania kobiet, skutkującego ich wiktymizacją, kulturowo ukształtowanej dominacji mężczyzn nad kobietami jako podstawy męskiej przemocy oraz kontroli i władzy mężczyzn w bliskich związkach. Łącząc te konteksty w ogólne tło analiz, szczegółowo rekonstruuję najbardziej nieuchwytny i trudny do zobrazowania rodzaj przemocy partnerskiej, jakim jest zniewolenie i opresyjna kontrola (coercive control). We wnioskach końcowych zwracam uwagę na istniejące paradoksy wynikające z analizy związku między wzrostem równouprawnienia kobiet i mężczyzn, również w rodzinie, a przemocą w intymnych związkach, podkreślając znaczenie budowania kultury opartej na większym partnerstwie kobiet i mężczyzn, jako jednym ze sposobów zapobiegania przemocy w rodzinie.

The aim of the analysis undertaken in the article is a desk research of Polish and foreign data about the discourse of Intimate Partnership Violence. It was set in the context of dynamic social changes concerning contemporary relations between men and women towards their more equality and redefinition of the existing shape of gender roles in a family. The theoretical basis for these analyses is the concept of E. Stark, which assumes that changes in gender relations can arouse a kind of “cultural anxiety” among men resulting in an increase in violent attitudes toward women. I also refer to the concept of the gendered nature of violence, hence the frequent references to gender inequality, the subordination of women resulting in their victimization, the culturally shaped domination of men over women as a basis for male violence, and the men’s control and power in close relationships. Combining these contexts into an overall background of analysis, I reconstruct in detail the most elusive and difficult to visualize type of partner violence, which is coercive control. In conclusions, I draw attention to the existing paradoxes arising from the analysis of the relation between increased gender equality, also in a family, and Intimate Partnership Violence, emphasizing the importance of building a culture based on bigger partnership between men and women as one of possible ways to prevent domestic violence.