Las jako medium osobistego doświadczenia pedagogicznego. Na przykładzie Lasu Arkońskiego w Szczecinie

Abstract

W ostatnich latach w naukach pedagogicznych rozwija się obszar problemowy określany mianem pedagogiki lasu, koncentrujący się na analizie znaczenia ekosystemu leśnego w procesach wychowania, uczenia się i kształtowania relacji człowieka z naturą oraz samym sobą. W warunkach postępującej urbanizacji, kryzysu ekologicznego, potrzeby edukacji w naturze i poszukiwania nowego paradygmatu dydaktycznego szczególnego znaczenia nabiera pytanie o pedagogiczny wymiar codziennego kontaktu człowieka z naturą, w tym z miejskimi ekosystemami leśnymi. Celem refleksji jest ukazanie lasu – na przykładzie Lasu Arkońskiego w Szczecinie – jako medium osobistego doświadczenia pedagogicznego, poprzez sformułowanie pojęcia „prawo do lasu” jako dopełnienia „prawa do miasta”. Analiza opiera się na perspektywie pedagogiczno -humanistycznej, łączącej przegląd literatury (m.in. pedagogika lasu według Rykowskiego i Chutorańskiego, koncepcje Harveya i Lefebvre’a) z autobiograficzną narracją autora, opisującą codzienne praktyki spacerów, wspólnych akcji ekologicznych i transformacyjnych epizodów w lesie miejskim. Wnioskiem jest uznanie lasu miejskiego za przestrzeń relacyjną, współtworzącą sytuacje samowychowawcze, biofilną wrażliwość i etykę współodpowiedzialności za więcej niż ludzki świat, wpisując się w nieantropocentryczną pedagogikę lasu.

One area of inquiry that has been developing in educational sciences in recent years is forest pedagogy, focusing on the significance of the forest ecosystem in the processes of upbringing, learning, and shaping human relations with nature and with oneself. The question of the pedagogical dimension of everyday human contact with nature, including urban forest ecosystems, becomes particularly important in the context of advancing urbanization, ecological crisis, the growing need for education in nature, and the search for a new didactic paradigm. The aim of this reflection is to present the forest – using the example of the Arkoński Forest in Szczecin – as a medium of personal pedagogical experience, by formulating the concept of the “right to the forest” as a complement to the “right to the city”. The analysis is grounded in a pedagogical-humanistic perspective that combines a review of subject literature (including forest pedagogy as developed by Rykowski and Chutorański, as well as the concepts of Harvey and Lefebvre) with the author’s autobiographical narrative describing everyday practices of walking, collective ecological actions, and transformative episodes in an urban forest. The conclusion highlights the need to recognize the urban forest as a relational space that co-creates self-educational situations, biophilic sensibility, and an ethics of co-responsibility for the more-than-human world, thus aligning with a non-anthropocentric forest pedagogy.