Трагедия Николая Ставрогина. Борьба добра и зла в романе Ф. М. Достоевского «Бесы»

Abstract

Artykuł jest próbą ujęcia losów Stawrogina na splocie trzech tradycji: tragedii antycznej, Starego Testamentu oraz objawień Nowego Przymierza. Rodzi się podstawowe pytanie: czy nieudana próba nawrócenia Mikołaja Wsiewołodycza to wynik sprzeczności natury metafizycznej – przez co byłaby z góry skazana na niepowodzenie – czy też istniała realna szansa przezwyciężenia tragizmu głównego bohatera „Biesów”. Dramat walki pomiędzy siłami dobra i zła w duszy ludzkiej został ukazany w kontekście proroctw eschatologicznych św. Jana Ewangelisty. W tym ujęciu Stawrogin jawi się jako apokaliptyczny świadek antychrysta prześladującego w świecie Oblubienicę Baranka, której odbiciem w powieści jest Maria Timofiejewna. Rozstrzygnięcie kluczowego problemu tragizmu ujęto w końcowej części rozdziału „Мать Сырая Земля”, w formie tezy, która zostanie uzasadniona w rozdziale „Конец мировой трагедии”. Rozdział „Жены у пустого гроба” jest próbą odnalezienia dobrej nowiny w „Biesach” – w tym kontekście rozpatrywane są postacie kobiece pełniące rolę świadków radosnej wieści Wielkanocnej. Zakończenie – „Катарсис” ukazuje oczyszczające działanie sztuki – tragedii – w odniesieniu do powieści Fiodora Dostojewskiego.