Problemy i wyzwania uruchamiania ruchu turystycznego w Polsce międzywojennej na przykładzie województwa wileńskiego i nowogródzkiego

Abstract

Cel | Artykuł dotyczy identyfikacji kluczowych barier rozwoju turystyki w Polsce międzywojennej na przykładzie województwa wileńskiego i nowogródzkiego oraz ocenia skuteczność działań administracji państwowej i struktur lokalnych. Zawiera porównanie potencjału krajoznawczo-kulturowego z możliwościami jego udostępnienia w warunkach niedoinwestowania infrastruktury, wskazuje również stosowane narzędzia pro mocji (wydawnictwa, wydarzenia, ulgi kolejowe) i ich znaczenie dla tworzenia trwałych podstaw ruchu turystycznego. Metoda badań | Badanie oparto na materiałach archiwalnych Litewskiego Centralnego Archiwum Państwowego (Lietuvos Centrinis Valstybės Archyvas, LCVA) oraz prasie międzywojennej, analizowanych jako źródła opisu barier codzienności, dyskursu modernizacyjnego i praktyk promocyjnych. Wykorzystano także dane statystyczne dotyczące infrastruktury transportowej i bazy schroniskowej, pozwalające uchwycić dysproporcje regionalne. Całość stanowi jakościowo-ilościową diagnozę ograniczeń rozwoju turystyki w regionach wschodnich II Rzeczypospolitej. Wnioski | Rozwój turystyki w województwie wileńskim i nowogródzkim w latach międzywojennych hamowały przede wszystkim bariery infrastrukturalne, zwłaszcza słabo rozwinięta sieć dróg. Problemem pozostawał także deficyt bazy noclegowej i gastronomicznej oraz brak wykwalifikowanych przewodników, co wzmacniało niszowość i sezonowość turystyki. Działania administracyjne i promocyjne miały szeroki zakres, lecz ich efekty osłabiały rozbieżność między potencjałem atrakcji a możliwościami przyjęcia turystów oraz ograniczone zasoby administracji wojewódzkiej. W konsekwencji tury styka w tym regionie rozwijała się wolniej niż w zachodnich i południowych częściach kraju mimo istotnych walorów kulturowych i krajobrazowych. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Wartością opracowania jest połączenie wiedzy o polityce turystycznej II Rzeczypospolitej z analizą praktyk organizacyjnych w ujęciu mikroregionu. Zestawienie archiwaliów, prasy i statystyk pozwala uchwycić mechanizm asymetrii rozwojowej: promocja i instrumenty taryfowe miały ograniczoną skuteczność bez inwestycji w transport i usługi, a kluczowe okazywało się wzmacnianie współpracy administracji, samorządu i podmiotów lokalnych.

Purpose | Using the example of the Vilnius and Nowogródek voivodeships, the article identifies key barriers to the development of tourism in interwar Poland and assesses the effectiveness of the activities of the state administration and local structures. The article compares the sightseeing and cultural potential of the Vilnius and Nowogródek voivodeships with the possibilities of making it accessible in conditions of underinvestment in infrastructure. It also indicates the promotional tools used, such as publications, events and railway discounts, and their importance for creating a sustainable basis for tourism. Research method | The study was based on archival materials from the Lithuanian Cen tral State Archives (Lietuvos Centrinis Valstybės Archyvas, LCVA) and the interwar press. These sources were analysed to provide descriptions of everyday barriers, modernisation discourse and promotional practices. Statistical data on transport infrastructure and accommodation facilities were also employed to highlight regional disparities. The study as a whole constitutes a qualitative and quantitative diagnosis of the limitations of tourism development in the eastern regions of the Second Polish Republic. Results | The development of tourism in the Vilnius and Nowogródek voivodeships during the interwar period was primarily hindered by infrastructure issues, particularly the underdeveloped road network. Other issues included a shortage of accommodation and catering facilities, as well as a lack of qualified guides, both of which reinforced the niche and seasonal nature of tourism. Although administrative and promotional activities were extensive, their impact was undermined by the discrepancy between the attractions’ potential and their capacity to accommodate tourists, as well as the provincial administration’s limited resources. Consequently, tourism in the Vilnius and Nowogródek voivodeships developed more slowly than in the western and southern parts of the country, despite their significant cultural and landscape attractions. Originality / value / implications / recommendations | The results are the product of combining the tourism policy of the Second Polish Republic with an analysis of organisational practices at the micro-regional level. By compiling archives, press reports and statistics, we can identify the mechanism of developmental asymmetry: promotional and tariff instruments were ineffective without investment in transport and services, and strengthening cooperation between the administration, local government and local entities was crucial.