Europejski akt o dostępności jako instytucjonalna odpowiedź na zawodność rynku: perspektywa ochrony konsumenta

Abstract

Cel | Ukazanie Europejskiego Aktu o Dostępności (Dyrektywa (UE) 2019/882 – EAD) jako instrumentu instytucjonalnego Unii Europejskiej korygującego zawodność rynku poprzez internalizację społecznych kosztów braku dostępności produktów i usług, ograniczenie negatywnych efektów zewnętrznych oraz redukcję kosztów transakcyjnych, co wzmacnia ochronę konsumentów na rynku wewnętrznym. Metoda badań | Analiza instytucjonalna (NEI) oraz krytyczna analiza treści EAD uzupełnione analizą literatury; ramy interpretacyjne: koszty transakcyjne, efekty zewnętrzne, zawodność rynku, porównanie „przed”/„po” EAD z perspektywy kosztów, ryzyka i ochrony konsumenta. Wnioski | Analiza wykazała, że EAD nadaje wymogom dostępności status minimalnego, wspólnego standardu jakości na rynku wewnętrznym UE. Zmniejsza koszty transakcyjne po stronie konsumentów oraz zwiększa przewidywalność regulacyjną po stronie przedsiębiorstw. System nadzoru rynku odciąża konsumentów i wzmacnia egzekwowanie przepisów. W rezultacie model ochrony ma charakter prewencyjny, a społeczne koszty braku dostępności są internalizowane przez przedsiębiorstwa, co ogranicza negatywne efekty zewnętrzne, koryguje zawodność rynku. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Badanie wnosi ujęcie EAD jako regulacji korygującej zawodność rynku w duchu NEI, łącząc ochronę konsumenta z konkurencją jakościową. Wkładem jest zastosowanie tej perspektywy do interpretacji EAD oraz pokazanie, że przesunięcie odpowiedzialności na przedsiębiorstwa poprzez internalizację kosztów społecznych wzmacnia pozycję konsumentów na rynku.

Purpose | The aim of the article is to present the European Accessibility Act (Directive (EU) 2019/882 – EAA) as an institutional instrument of the European Union that corrects market failure by internalising the social costs of the inaccessibility of products and services, reducing negative externalities and transaction costs, and thereby strengthening consumer protection within the internal market. Research method | Institutional analysis (NEI) and critical content analysis of the EAA, complemented by a literature review; interpretative framework: transaction costs, externalities, and market failure; comparison of the “before” and “after” EAA situation from the perspective of costs, risk, and consumer protection. Results | The analysis demonstrated that the EAA establishes accessibility requirements as a minimal, common quality standard within the EU internal market. It reduces transaction costs for consumers and increases regulatory predictability for enterprises. The market surveillance system relieves consumers and strengthens the enforcement of compliance. Consequently, the protection model becomes preventive, while the social costs of inaccessibility are internalised by enterprises, which mitigates negative externalities and corrects market failure. Originality / value / implications / recommendations | The study introduces an interpretation of the EAA as a market regulation correcting failure in the spirit of the New Institutional Economics (NEI), linking consumer protection with quality-based competition. Its contribution lies in applying this perspective to the EAA and demonstrating that shifting responsibility to enterprises through the internalisation of social costs strengthens consumers’ position in the market.