Analiza kosztów transakcyjnych postępowania cywilnego w ujęciu O.E. Williamsona – studium porównawcze wybranych kategorii spraw sądowych

Abstract

Cel | Jako cel przyjęto identyfikację kosztów transakcyjnych w procedurze cywilnej oraz czynników wpływających na ich poziom, bazując na koncepcji O.E. Williamsona. Analiza obejmuje kategorie sporów dotyczących kredytów walutowych oraz odszkodowań z tytułu szkód górniczych, które potraktowano jako reprezentacje różnych typów konfliktów instytucjonalnych. Metoda badań | Zastosowano podejście ekonomicznej analizy prawa, łączące model kosztów transakcyjnych Williamsona z jakościową analizą orzecznictwa oraz porównaniem dwóch kategorii sporów. Wykorzystano utrwalone linie orzecznicze sądownictwa krajowego i unijnego, a także regulacje procesowe i literaturę przedmiotu z uwzględnieniem uwarunkowań instytucjonalnych i proceduralnych. Wnioski | Wyniki wskazują na różnice w strukturze kosztów transakcyjnych pomiędzy analizowanymi kategoriami spraw. W sporach frankowych dominują koszty związane z niepewnością prawną i czasem trwania postępowań, podczas gdy w sprawach szkód górniczych większe znaczenie mają koszty postępowania dowodowego wynikające z wysokiej specyfiki aktywów i konieczności korzystania z wiadomości specjalnych w postępowaniu dowodowym. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Opracowanie rozwija zagadnienie zastosowania modelu Williamsona w analizie kosztów transakcyjnych postępowania cywilnego. Pokazuje także, w jaki sposób instytucje procesowe oraz typ relacji pomiędzy stronami wpływają na poziom i strukturę tych kosztów. Wyniki mogą stanowić punkt wyjścia do dalszych badań nad optymalizacją procedur, a także do formułowania rekomendacji legislacyjnych ukierunkowanych na ograniczanie niepewności oraz dostosowanie rozwiązań procesowych do specyfiki sporów masowych i lokalnych.

Purpose | The aim was to identify transaction costs in civil proceedings and the factors influencing their level, based on O.E. Williamson’s concept. The analysis covers the categories of disputes concerning foreign currency loans and compensation for mining damage, which were treated as representative of various types of institutional conflicts. Research method | The study applies the law and economics approach, combining Williamson’s transaction cost model with a qualitative analysis of case law and a comparative assessment of the two categories of disputes. It relies on established lines of case law of national and EU courts, as well as procedural regulations and scholarly literature, with emphasis on institutional and procedural conditions. Results | The results indicate differences in the structure of transaction costs between the analyzed case categories. In Swiss franc disputes, costs related to legal uncertainty and the duration of proceedings predominate, while in mining damage cases, evidentiary costs resulting from the highly specific nature of the assets and the need to utilize specialized knowledge in evidentiary proceedings are more significant. Originality / value / implications / recommendations | The paper expands on the application of the Williamson’s model to the analysis of transaction costs in civil proceedings, demonstrating how procedural institutions and the type of relationships between the parties influence the level and structure of these costs. The results can serve as a starting point for further research on procedural optimization, as well as for formulating legislative recommendations aimed at reducing uncertainty and adapting procedural solutions to the specificities of mass and local disputes.