Tytuł:	List do Chanuta z 6 czerwca 1647
Inne tytuły:	Letter to Chanut, 6 June 1647
Autorzy:	Descartes, René
Tłumacz:	Kopania, Jerzy
Data wydania:	1998
Data dodania:	8-cze-2026
Wydawca:	Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku
Źródło:	Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, vol. 10, 1998, s. 159-168
Opis:	Z języka francuskiego przełożył Jerzy Kopania; OD TŁUMACZA: Hector-Pierre Chanut (1601-1662) był szwagrem Claude’a Clerseliera, dość wówczas znanego filozofa, wielbiciela filozofii Descartes’a. W czasie podróży z Holandii do Francji w 1644 r. René Descartes poznał Clerseliera i w jego domu nawiązał znajomość z Chanutem. Clerselier miał po śmierci filozofa zostać wydawcą jego listów, Chanut zaś będzie do końca życia Descartes’a jego wiernym przyjacielem. Owocem tej przyjaźni jest zachowanych dwanaście listów, pisanych przez Descartes’a do Szwecji, gdyż tam od 1646 roku Hector-Pierre Chanut przebywał jako rezydent, później zaś ambasador Francji na dworze królowej Krystyny. Listy Descartes’a są różnej wartości filozoficznej i historycznej. Najbardziej znanym jest list z 1 lutego 1647 r., w którym Descartes za pośrednictwem przyjaciela przekazuje królowej Krystynie swoje rozważania o miłości. Polski przekład tego listu, dokonany przez niżej podpisanego, znaleźć można w tomie VII IDEI z 1995 r. Przedstawiany poniżej list z 6 czerwca 1647 r., napisany po liście poprzednim, jest kontynuacją tej pośredniej wymiany myśli między filozofem a królową (przyznajmy, że stawiając myśli królowej na równi z myślami filozofa, kierujemy się wyłącznie względami kurtuazji). Jaka była kolejność wydarzeń, wiemy z listu, który Chanut napisał do Descartes’a dnia 11 maja 1647 r. List ten został odnaleziony stosunkowo niedawno, stąd nie ma go w starym wydaniu dzieł Descartes’a zredagowanym przez Ch. Adama i P. Tannery’ego; znaleźć go można w wydaniu nowym (zob. AT X, 618-624). Otóż ambasador opowiedział w towarzyskiej rozmowie treść listu o miłości medykowi królowej, Panu du Rier, ten zaś przekazał wszystko królowej. Królowa nie zadowoliła się ustną relacją, poprosiła Chanuta o kopię listu i oczywiście otrzymała ją. Po przeczytaniu listu monarchini miała, jak cytuje w swym liście Chanut, oświadczyć: „Pan Descartes, taki jakim widzę go z jego listu i jakim mi go Pan przedstawia, jest najszczęśliwszym z ludzi, a jego stan wydaje mi się być godnym zazdrości. Uczyni mi Pan przyjemność, zapewniając go o wielkim poważaniu, które względem niego żywię”. Jej Królewska Mość nie skomentowała Kartezjuszowych medytacji o miłości. Chanutowi powiedziała wprost, iż „nie doświadczywszy tego uczucia, nie może dobrze osądzić obrazu, nie znając oryginału”. Chanut ośmielił się potwierdzić Descartes’owi, że miłość jest uczuciem obcym królowej, podkreślił wszakże, iż jej umysł zdolny jest w pełni doświadczać owej „miłości intelektualnej”, o której filozof również pisał w swym liście. Uwagę monarchini przykuł jednak drobny fragment, w którym Descartes powiada, że wszystkie rzeczy stworzone należy ujmować w odniesieniu do wszechmocy Boga, „nie zaś jako zawarte w jakiejś kuli, jak czynią ci, którzy chcieliby, aby świat był skończony”. Ta sugestia, iż świat jest nieskończony, zaniepokoiła królową, gdyż wydała się jej niezgodna z tym, co głosi religia chrześcijańska. Nieskończoność przestrzenna świata zdaje się bowiem zakładać nieskończoność w czasie, co sprzeczne jest z wyrażoną w Piśmie Świętym tezą o stworzeniu świata i o mającym nastąpić jego końcu. Nadto zaś Kościół głosi, iż człowiek jest celem stworzenia, a wszystkie rzeczy uczynione zostały ze względu na niego. Jeśli świat jest nieskończenie rozciągły, to człowiek nie zajmuje miejsca wyróżnionego, jak też czymś wielce prawdopodobnym wyda się przypuszczenie, iż istnieje wiele światów zamieszkałych przez istoty rozumne. Ze swej strony Chanut także stawia pewien problem. Nie jest bowiem dla niego jasne, czym jest ów tajemniczy popęd - cette impulsion secrete - skłaniający nas do pokochania tej właśnie a nie innej osoby, i to zanim jeszcze zdołamy poznać jakiekolwiek jej zalety. Ambasador nie wątpi, iż filozof odpowie na wątpliwości królowej, a przy okazji także jemu rozświetli mroki. Oczekiwanie ambasadora zostało oczywiście spełnione. List z 6 czerwca 1647 r., który poniżej zamieszczamy, przynosi odpowiedź Descartes’a na wszystkie zgłoszone kwestie. Przekładu dokonano z AT V, 50-58.
URI:	http://hdl.handle.net/11320/20411
DOI:	10.15290/idea.1998.10.11
ISSN:	0860-4487
Typ Dokumentu:	Other
Występuje w kolekcji(ach):	Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, 1998, X

Pozycja jest chroniona prawem autorskim (Copyright © Wszelkie prawa zastrzeżone)