Listy do Meslanda

Pole DC	Wartość	Język
dc.contributor.author	Descartes, René	-
dc.date.accessioned	2026-05-29T06:55:14Z	-
dc.date.available	2026-05-29T06:55:14Z	-
dc.date.issued	2005	-
dc.identifier.citation	Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, vol. 17, 2005, s. 121-144	pl
dc.identifier.issn	0860-4487	-
dc.identifier.uri	http://hdl.handle.net/11320/20305	-
dc.description	Z języka francuskiego przełożył Jerzy Kopania; OD TŁUMACZA: Rene Descartes bardzo zabiegał o to, aby jego „nowa filozofia” została zaakceptowana i stała się przedmiotem nauczania na wydziałach uniwersyteckich. Warunkiem koniecznym, aby to jego marzenie się spełniło, była życzliwość teologów. Szczególną nadzieję filozof wiązał z zakonem jezuitów, jako że sam był przecież absolwentem jezuickiej szkoły w La Flèche. Widział nawet szansę, by jego pisma czytano i objaśniano w szkołach jezuickich. Jednym z tych, na których liczył najbardziej, był o. Denis Mesland SJ (1615-1672), wykładowca w kolegium w La Flèche. Mesland należał jednak do nielicznych, którzy z zainteresowaniem i przychylnością podchodzili do twórczości naukowej i filozoficznej Descartes’a. Wśród jezuitów jedynie o. Antoine Vatier (1596-1659) oceniał ją pozytywnie. Nieco liczniejsi byli ci, którzy cenili matematyczne i przyrodnicze prace Descartes’a, jeśli jednak chodzi o ocenę jego filozofii, to w środowisku jezuickim była ona krytykowana i nawet uznawana za niebezpieczną. Dopiero w następnym stuleciu znacznie się zwiększy liczba jezuickich zwolenników kartezjanizmu. Mesland usiłował propagować w swoim środowisku idee kartezjańskie, sporządził nawet skrót Medytacji w formie nadającej się do użytku szkolnego. Konsekwencją tego rodzaju działań było wysłanie go przez władze zakonne do pracy duszpasterskiej w Kanadzie. Opuścił Francję w 1646 roku, już nie wrócił do ojczyzny i zmarł na wygnaniu. Nie był jednak Mesland bezkrytycznym zwolennikiem kartezjanizmu - miał wiele zastrzeżeń do szczegółowych rozwiązań Descartes’a. Zbiór pięciu listów Descartes’a do Meslanda jest cenny dlatego, że filozof wyjaśnia w nich kwestie, które mogły być niezrozumiałe dla teologa przywykłego do tomistycznego wyjaśniania świata, jak też kwestie, które w opublikowanych dziełach Descartes’a omówione były niezbyt dogłębnie lub nie były w ogóle poruszane. Niestety listy Meslanda nie zachowały się. Z tematyki poruszanej w listach Descartes’a na dwa zagadnienia zwrócić należy szczególną uwagę: problem wolnej woli oraz interpretację dogmatu Eucharystii w kategoriach filozofii kartezjańskiej. Pozostałe tematy mają charakter drobniejszych, uzupełniających uwag. Problem wolnej woli omawiany jest w liście I oraz obszerniej w liście III; dzieli je okres prawie roku. Zagadnieniu ludzkiej wolności poświęcił Descartes wiele miejsca w Medytacji czwartej, w Zasadach filozofii (cz. I. art. 39-41) uznał, że wolność woli należy do pierwszych i najpowszechniejszych pojęć wrodzonych, choć zarazem podkreślił, że nie potrafimy pojąć, w jaki sposób wolność ludzkiej woli można pogodzić z tezą, że wszystko dzieje się z ustanowienia Boga. W listach do Meslanda znajdujemy bardzo istotne dopełnienie tych kwestii. Dokonana przez Descartes’a interpretacja misterium Eucharystii ma znaczenie filozoficzne, nie zaś (jak mogłoby się wydawać) teologiczne. Wyłożona została w liście II, na prośbę Meslanda. W listach IV i V znajdujemy jedynie krótkie wzmianki na ten temat, jednak są one pomocne w zrozumieniu postawy Descartes’a wobec samego problemu. W tym aspekcie pomocne są także dwa listy, które zamieszczamy jako swoisty aneks: list VI do Clerseliera oraz list VII do nieznanego adresata. Po raz pierwszy Descartes rozważał kwestię Eucharystii w Odpowiedziach na zarzuty czwarte, czyli zarzuty do Medytacji postawione przez Arnaulda; chodziło o to, czy można wyjaśnić w kategoriach filozofii kartezjańskiej problem istnienia przypadłości chleba i wina po dokonaniu konsekracji. Po kilku latach Arnauld postawił Descartes’owi inne pytanie: czy da się w kategoriach kartezjańskich wyjaśnić, w jaki sposób Ciało Chrystusa jest przestrzennie obecne w tych samych wymiarach, w których znajdował się chleb. Na to pytanie Descartes odmówił odpowiedzi. Nie udzielił jej także nieznanemu adresatowi listu VII, jak też odmówił jej Clerselierowi, chociaż właśnie w liście do niego (list VI) ujął kwestię o wiele głębiej. Początkowo nie chciał także wyjawić swego rozwiązania Meslandowi (zob. list I); zapewne jednak albo miał do niego większe zaufanie, albo nie śmiał odmawiać, skoro w końcu to uczynił. Jego odpowiedź ma istotne znaczenie dla właściwego rozumienia kartezjańskiej metodologii oraz kartezjańskiego pojmowania ludzkiej cielesności. Jak widać, zbiorek listów do o. Meslanda ma istotne znaczenie dla studiowania filozofii kartezjańskiej. I z tego właśnie względu warto przedstawić go czytelnikowi polskiemu.	pl
dc.language.iso	pl	pl
dc.publisher	Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku	pl
dc.title	Listy do Meslanda	pl
dc.title.alternative	Letters to Mesland	pl
dc.type	Other	pl
dc.identifier.doi	10.15290/idea.2005.17.08	-
dc.contributor.translator	Kopania, Jerzy	-
dc.description.volume	17	pl
dc.description.firstpage	121	pl
dc.description.lastpage	144	pl
dc.identifier.citation2	Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych	pl
Występuje w kolekcji(ach):	Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, 2005, XVII

Pliki w tej pozycji:

Plik	Opis	Rozmiar	Format
Idea_17_2005_R_Descartes_Listy_do_Meslanda.pdf		2,1 MB	Adobe PDF	Otwórz

Pokaż uproszczony widok rekordu Zobacz statystyki