Od korzeni do korony. Oblekanie dziecka w mieszczański strój żywiecki. Kontemplacja autoetnograficzna

Abstract

Celem artykułu jest próba ukazania momentu upodmiotowienia dzieci i dorosłych, wynikającego z doświadczenia przez nich zakorzenienia w konkretnym miejscu (lokalnym ekosystemie), z jednoczesnym doznawaniem jedności/symbiozy z wielowymiarowością świata. Głównym przedmiotem badania jest czynność oblekania dziecka w mieszczański strój żywiecki przez bliskie dziewczynce kobiety – matkę i „przyszywaną” ciotkę – jako wyraz międzypokoleniowej pedagogii. Analizowana historia toczy się w zaciszu domowych rytuałów, służących replikacji wartości międzypokoleniowej wspólnoty żywieckich mieszczek, wciąż jednak czerpiących z życiodajnych źródeł Natury. Strój żywiecki zawiera w sobie elementy nawiązujące do otoczenia naturalnego, a samo jego oblekanie przypomina wrastanie sadzonki w kulturowe podglebie swojej epoki i wyrastanie z niego dojrzałego drzewa. Metodą badawczą jest analiza treści wybranych fragmentów opowieści, oparta na „winietach autoetnograficznych” i utrzymana w narracji kontemplatywnej. Treść artykułu wypełniają konstrukty teoretyczne współczesnej myśli pedagogicznej i terapeutycznej, akcentujące to, co pozornie niewidzialne, ale odczuwalne: 1) niewidzialne środowisko, 2) diafaniczność, 3) kompetencje głębokie, 4) delikatność myśli. Łączone z akcentami etnograficznymi i filologicznymi odsłaniają podatność, ale i kruchość ludzkiej wrażliwości na impulsy pochodzące ze świata najbliższego otoczenia naturalnego, wyplatane – z należytą uważnością – i wplatane w tkaninę lokalnej kultury i żywotów jej poszczególnych bohaterów. Artykuł wypełnia lukę badawczą w obszarze problemowym takich kategorii, jak tradycja, rytuał, inicjacja, a zarazem akcentuje rolę zacisza domowego (małej tradycji) w kształtowaniu postawy otwarcia dziecka na świat. Choć analizowany fragment opowieści należy do fikcji literackiej, zawiera on w sobie kilka faktycznie przeżytych przez autorkę doświadczeń.

The aim of this article is to attempt to show the moment of subjectification (empowerment) of children and adults resulting from their experience of being rooted in a specific place (local ecosystem), while simultaneously experiencing unity/symbiosis with the multidimensionality of the world. The main object of the study is the act of dressing a child in the traditional Żywiec bourgeois clothing by women close to the girl – her mother and “adoptive” aunt – as an expression of intergenerational pedagogy. The analysed story takes place in the privacy of home rituals, serving to replicate the values of the intergenerational community of the Żywiec townswomen, who still draw on the life-giving sources of Nature. The Żywiec costume contains elements referring to the natural environment, and the act of dressing itself resembles a seedling growing into the cultural subsoil of its era and growing into a mature tree. The research method is an analysis of the selected fragments of the story, based on “autoethnographic vignettes” and maintained in a contemplative narrative. The content of the article is filled with theoretical constructs of the contemporary pedagogical and therapeutic thought, emphasising what is seemingly invisible but perceptible: 1) the invisible environment, 2) diaphanousness, 3) deep competences, 4) delicacy of thought. Combined with ethnographic and philological accents, they reveal the susceptibility, but also the fragility of human sensitivity to impulses coming from the immediate natural environment, woven – with due care – into the fabric of the local culture and the lives of its individual protagonists. The article fills a research gap in the area of categories such as tradition, ritual and initiation, emphasising the role of the home environment (small tradition) in shaping a child’s openness to the world. Although the analysed fragment of the story belongs to literary fiction, it contains several experiences actually lived by the author.