Zakład karny jako instytucja traumatogenna w doświadczeniach funkcjonariuszy zatrudnionych w jednostkach podległych Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Olsztynie

Abstract

Celem artykułu jest ukazanie zakładu karnego jako instytucji o potencjale traumatogennym w doświadczeniach funkcjonariuszy służby więziennej. Założono, że specyfika środowiska izolacyjnego, permanentna ekspozycja na stres oraz kontakt z osobami pozbawionymi wolności, mogą prowadzić do powstawania objawów obciążenia psychicznego i traum zawodowych. Badania miały na celu identyfikację głównych źródeł stresu, traumatycznych doświadczeń funkcjonariuszy i sposobów radzenia sobie z nimi, a także ocenę dostępnego wsparcia instytucjonalnego. W badaniu zastosowano jakościową metodę wywiadu pogłębionego. Przeprowadzono 20 indywidualnych wywiadów z funkcjonariuszami pełniącymi służbę w różnych działach jednostek penitencjarnych (m.in. ochrony, penitencjarnym). Analiza materiału empirycznego została przeprowadzona z wykorzystaniem podejścia tematycznego (Braun, Clarke, 2006), co umożliwiło wyodrębnienie kluczowych kategorii opisujących doświadczenia badanych. Uzyskane wyniki wskazują, że zakład karny jest odbierany jako środowisko wysokiego ryzyka traumatyzacji, w którym dominującymi czynnikami obciążającymi są: chroniczne napięcie emocjonalne, kontakt z agresją i autoagresją osadzonych, presja odpowiedzialności oraz poczucie braku wpływu na organizację pracy. Badani wskazują także na skutki psychologiczne, takie jak zaburzenia snu, nadmierna czujność czy wyczerpanie emocjonalne. Jednocześnie ujawniają istotne deficyty w systemie wsparcia instytucjonalnego, w tym ograniczoną dostępność do pomocy psychologicznej oraz niewystarczające działania profilaktyczne ze strony pracodawcy. Wyniki potwierdzają, że zakład karny należy traktować jako instytucję generującą specyficzne obciążenia traumatyczne, wymagające kompleksowej reakcji organizacyjnej.

The aim of this article is to present prisons as institutions with traumatogenic potential in the experiences of prison officers. It was assumed that the specific nature of the isolation environment, permanent exposure to stress, and contact with persons deprived of liberty could lead to symptoms of psychological stress and occupational trauma. The research aimed to identify the main sources of stress and traumatic experiences of officers and ways of coping with them, as well as to assess the available institutional support. The study used a qualitative method of in-depth interviews. Twenty individual interviews were conducted with officers serving in various departments of penitentiary units (including security and penitentiary). The empirical material was analyzed using a thematic approach (Braun, Clarke, 2006), which made it possible to identify key categories describing the experiences of the respondents. The results indicate that prisons are perceived as high-risk environments for traumatization, where the dominant stress factors are chronic emotional tension, exposure to aggression and self-harm among inmates, the pressure of responsibility, and a sense of lack of influence over the organization of work. Respondents also point to psychological effects such as sleep disorders, excessive alertness, and emotional exhaustion. At the same time, they reveal significant shortcomings in the institutional support system, including limited access to psychological assistance and insufficient preventive measures on the part of employers. The results confirm that prisons should be treated as institutions that generate specific traumatic stress, requiring a comprehensive organizational response.