Publicystyka dla dzieci na ziemiach Królestwa Polskiego. Pierwszy polski magazyn adresowany do najmłodszego czytelnika w świetle rozważań nad godnością i niezależnością osoby ludzkiej

Abstract

W 2024 roku minęła dwusetna rocznica powołania do życia „Rozrywek dla Dzieci” – pierwszego polskiego magazynu kierowanego do najmłodszych. Skłoniło to autorki artykułu do głębszej refleksji nad rolą publicysty ki prasowej dla dzieci na ziemiach Królestwa Polskiego w procesie wychowania do wartości progodnościowych, a także nad jej wkładem w kształtowanie postaw moralnych, narodowych i społecznych młodych Polaków w uciemiężonym zaborami kraju. Celem artykułu jest przedstawienie periodyku Hoffmanowej w kontekście rozważań nad godnością i niezależnością osoby ludzkiej – kluczowych wartości w formowaniu tożsamości i świadomości społecznej młodych obywateli w trudnych warunkach politycznych XIX wieku. Klementyna Hoffmanowa, jako redaktorka i pedagog, w swoich tekstach promowała wartości moralne, takie jak: pracowitość, oddanie, poświęcenie, ofiarność, uczynność, szacunek dla rodziców i starszych, patriotyzm, kult języka i kultury narodowej oraz poszanowanie godności własnej i ojczyzny. Na łamach czasopisma publikowała moralizatorskie opowiastki, biografie wybitnych Polaków, a także teksty edukacyjne o tradycjach i historii kraju, mające budować dumę i poczucie własnej wartości u młodych czytelników. „Rozrywki dla Dzieci” Hoffmanowej jako pionierskie przedsięwzięcie miały podwójny wymiar: stanowiły wyraz troski o indywidualny rozwój dziecka oraz były aktem patriotycznym, mającym na celu wzmocnienie w nim poczucia tożsamości narodowej, odgrywając tym samym znaczącą rolę w kształtowaniu w młodych Polakach postaw godnościowych.

The year 2024 marked the bicentennial of the establishment of “Rozrywki dla Dzieci” – the first Polish magazine aimed at the youngest. This prompted the authors of the article to reflect more deeply on the role of children’s press journalism in the lands of the Kingdom of Poland in the process of upbringing in pro-dignity values, as well as on its contribution to the formation of moral, national and social attitudes of young Poles in a country oppressed by partitions. The purpose of the article is to present Hoffmanowa’s periodical in the context of deliberations on the dignity and independence of the human person – the key values in the formation of identity and social consciousness of young citizens in the difficult political conditions of the 19th century. Klementyna Hoffmanowa, as an editor and educator, promoted moral values in her texts, such as diligence, dedication, sacrifice, helpfulness, respect for parents and elders, patriotism, worship of national language and culture, and respect for one’s own dignity and that of the homeland. In the pages of the magazine, she published moralistic tales, biographies of prominent Poles, as well as educational texts about the traditions and history of the country, designed to build pride and self-esteem in young readers. “Rozrywki dla Dzieci” by Hoffmanowa, as a pioneering venture, had a double dimension: it was an expression of the concern for the individual development of the child and was a patriotic act aimed at strengthening the child’s sense of national identity, thus playing a significant role in shaping dignitary attitudes in young Poles.