Funkcjonowanie rodziny a zażywanie substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną

Abstract

W zmieniającym się nieustannie społeczeństwie zachodzą procesy, które utrudniają współczesnej rodzinie utrzymywanie równowagi oraz integracji. W związku z tym poziom jej funkcjonalności jest zróżnicowany, a tym samym różna jest zdolność do radzenia sobie ze współczesnymi wyzwaniami w wychowaniu. Jednym z nich jest ochrona nastolatków przed zażywaniem środków psychoaktywnych. Większość badań potwierdza, że prawidłowe funkcjonowanie rodziny stanowi istotny czynnik zapobiegający stosowaniu przez uczniów nikotyny, alkoholu lub narkotyków. Prezentowane w artykule badania miały na celu rozpoznanie rodzinnych uwarunkowań zażywania środków psychoaktywnych przez młodzież szkolną. Zostały one przeprowadzone na reprezentatywnej próbie 396 uczniów w wieku od 13 do 19 lat metodą sondażu diagnostycznego. Wyniki badań potwierdziły istotną statystycznie zależność między wymiarami funkcjonowania rodziny a zażywaniem przez młodzież szkolną substancji psychoaktywnych. Uzyskane rezultaty pozwoliły na sformułowanie zaleceń przydatnych w organizowaniu oddziaływań profilaktycznych ukierunkowanych na pracę z rodziną. Z jednej strony powinny one służyć wzmacnianiu takich wymiarów jej funkcjonowania jak spójność, adaptacyjność oraz komunikacja, ponieważ korelują one ujemnie z używaniem przez młodzież psychostymulantów, z drugiej strony zmniejszać stopień jej dezintegracji, dysfunkcjonalności ról i nieefektywności w rozwiązywaniu problemów, co koreluje dodatnio ze stosowaniem używek przez nastolatków. Oprócz oddziaływań profilaktycznych należy (stosownie do przeprowadzonej diagnozy) wprowadzić oddziaływania terapeutyczne.

In an ever-changing society, processes are taking place that make it difficult for modern families to maintain balance and integration. As a result, its level of functionality varies, and so does its ability to cope with contemporary challenges in education. One of them is protecting teenagers from using psychoactive substances. Most studies confirm that a well-functioning family is an important factor in preventing students from using nicotine, alcohol, or drugs. The study presented in this article aimed to identify family-related factors influencing the use of psychoactive substances by school-age youth. They were conducted on a representative sample of 396 students aged 13 to 19 using a diagnostic survey method. The results of the study confirmed a statistically significant correlation between family functioning and the use of psychoactive substances by school-age youth. The results obtained allowed for the formulation of recommendations useful in organizing preventive measures focused on working with families. On the one hand, they should serve to strengthen such aspects of its functioning as cohesion, adaptability, and communication, as these correlate negatively with the use of psychostimulants by young people. On the other hand, in order to reduce the degree of its disintegration, role dysfunction, and inefficiency in solving problems, which correlates positively with substance use among teenagers. In addition to preventive measures, therapeutic measures should be introduced (in accordance with the diagnosis).