Diversion jako strategia pracy z nieletnimi w środowisku otwartym

Abstract

Celem artykułu jest prezentacja diversion jako strategii postępowania przedsądowego z nieletnimi dopuszczającymi się czynów o niskiej szkodliwości, na podstawie działań podejmowanych przez funkcjonariuszy policji oraz innych służb społecznych i instytucji w środowisku otwartym. Wskazano na specyficzną rolę tej strategii w de stygmatyzacji młodzieży jako alternatywy typowego postępowania sądowego. Na podstawie analizy literatury przedmiotu scharakteryzowano omawianą strategię w ujęciu historycznym, bazując przede wszystkim na doświadczeniach z krajów anglosaskich. W tekście przybliżono także sposoby definiowania diversion, wskazując jego pierwotną specyfikę, jaką jest praca z osobami zagrożonymi nieprzystosowaniem, przestępczością i powrotnością oraz szerszy kontekst, wpisujący się w profilaktykę społeczną realizowaną jak strategia uprzedzająca wobec jednostek i grup o podwyższonym wskaźniku ryzyka. Analizując teoretyczną bazę omawianej strategii, zwrócono uwagę na kluczową rolę teorii naznaczania, uwzględniając zarazem inne perspektywy (teorie społecznego uczenia się, teorię wyznaczania celów). Szczególną uwagę poświęcono implementacji diversion, przedstawiając sposoby realizowania oddziaływań pozasądowych na podstawie mechanizmów sprawiedliwości naprawczej, programów psychoedukacyjnych i terapeutycznych oraz sposobów monitorowania młodzieży zagrożonej nieprzystosowaniem, mających na celu minimalizację ryzyka powrotności do nieprzestrzegania prawa. Uwzględniono również specyfikę pracy z nieletnimi z problemem uzależnienia od substancji psychoaktywnych. Dodatkowo przedstawiono wyniki badań, wskazujące na mocne oraz słabe strony omawianej strategii, co daje możliwości nie tylko obiektywnego zapoznania się z diversion, lecz także stanowi pole do jego optymalnej implementacji.

The aim of this article is to present diversion as a pre-trial strategy for dealing with minors who commit minor offenses, based on the actions taken by police officers and other social services and institutions in an open environment. The specific role of this strategy in destigmatizing young people, as an alternative to typical court proceedings, was highlighted. Based on an analysis of the literature on the subject, the strategy in question was characterized in historical terms, drawing primarily on experiences from Anglo-Saxon countries. The text also discusses ways of defining diversion, pointing out its original specificity, which is working with people at risk of maladjustment, crime, and recidivism, as well as the broader context, which is part of social prevention implemented as a preventive strategy towards individuals and groups with an increased risk index. When analyzing the theoretical basis of the strategy in question, attention was drawn to the key role of labeling theory, while also taking into account other perspectives (social learning theories, goal-setting theory). Particular attention was paid to the implementation of diversion, indicating in particular ways of implementing extrajudicial measures based on restorative justice mechanisms, psychoeducational and therapeutic programs, and ways of monitoring young people at risk of maladjustment in order to minimize the risk of recidivism. The specific nature of working with minors with psychoactive substance addiction was also taken into account. In addition, the results of research indicating the strengths and weaknesses of the strategy in question are presented, which not only provides an opportunity to objectively familiarize oneself with diversion, but also provides a basis for its optimal implementation.