Dziecko w wychowaniu przedszkolnym w kontekście przemian oświatowych w latach 1945–1990

Abstract

Okres po II wojnie światowej to czas odbudowy oświaty, w tym wychowania przedszkolnego. Dyskusja nad reformą oświaty prowadzona była podczas Ogólnopolskiego Zjazdu Oświatowego w Łodzi w dniach 18-22 czerwca 1945 roku, zorganizowanego przez Ministerstwo Oświaty i Związek Nauczycielstwa Polskiego. Postulowano wówczas powszechne, bezpłatne i obowiązkowe wychowanie przedszkolne. Jednak ustawę o ustroju szkolnym, która podniosła rangę wychowania przedszkolnego uchwalono dopiero w 1961 roku. Do tego czasu dokumenty państwowe jak: ustawy, instrukcje i programy wskazywały zadania i kierunki jego rozwoju. Do priorytetów należał wszechstronny rozwój dziecka w duchu socjalizmu, przygotowanie do szkoły i pomoc matkom pracującym. Największa zmiana dla oświaty nastąpiła poprzez zapisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, ponieważ została wdrożona w demokratycznym ustroju państwa. Artykuł ma pokazać, na podstawie przeglądu wybranych aktów prawnych i programów, zmianę wychowania przedszkolnego, jaka dokonywała się między innymi, poprzez polepszanie warunków rozwoju dziecka, od socjalistycznego do demokratycznego wychowania.

The post-World War II period marked a time of rebuilding the educational system, including preschool education. Discussions about educational reform were conducted during the National Education Congress held in Łódź from June 18–22, 1945, organised by the Ministry of Education and by the Polish Teachers’ Association. During this time, proposals for universal, free, and compulsory preschool education were put forward. However, it was not until 1961 that the School System Act, which elevated the importance of preschool education, was passed. Until then, state documents such as laws, guidelines, and programs outlined the goals and directions for its development. The priorities included the holistic development of the child in the spirit of socialism, preparation for school, and support for working mothers. The most significant change for the educational system came with the implementation of the Act of September 7, 1991, on the Educational System, as it was introduced within the framework of a democratic state. This article aims to demonstrate, based on a review of the selected legal acts and programs, the transformation of preschool education. This transformation is exemplified by the improvement of conditions for the child’s development, transitioning from socialist to democratic education.