REPOZYTORIUM UNIWERSYTETU
W BIAŁYMSTOKU
UwB

Proszę używać tego identyfikatora do cytowań lub wstaw link do tej pozycji: http://hdl.handle.net/11320/21526
Tytuł: Orientacje aksjonormatywne młodzieży szkolnej a zachowania ryzykowne. W stronę orientacji normatywnej jako zasobu profilaktycznego
Inne tytuły: Axiological-Normative Orientations of School Youth and Risk Behaviours: Towards Normative Orientation as a Preventive Resource
Autorzy: Prymak, Tomasz
Słowa kluczowe: młodzież
zachowania ryzykowne
orientacje aksjonormatywne
orientacja normatywna
profilaktyka
adolescents
risk behaviours
axiological‑normative orientations
normative orientation
prevention
Data wydania: 2026
Data dodania: 13-lis-2026
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku
Źródło: Resocjalizacja Polska Nr 31, 2026, s. 199-212
Abstrakt: Celem artykułu jest rozpoznanie znaczenia orientacji aksjonormatywnych dla nasilenia zachowań ryzykownych młodzieży oraz określenie ich znaczenia w profilaktyce tych zachowań. Materiał pochodzi z czterech powtarzanych badań ankietowych młodzieży szkolnej przeprowadzonych w Białymstoku w latach 2011, 2015, 2019 i 2022 (N = 11 828). Analizowano dynamikę pięciu dominujących orientacji aksjonormatywnych, różnice w nasileniu przemocy, eksperymentowania z substancjami psychoaktywnymi i zachowań opozycyjno‑buntowniczych oraz wybrane ścieżki modelu PLS‑SEM. Udział orientacji relacyjno‑rodzinnej malał, a materialno‑statusowej wyraźnie wzrastał. Orientacje istotnie różnicowały zachowania ryzykowne, lecz efekty były małe. W modelu zintegrowanym orientacja materialno‑statusowa pozostawała dodatnio, a relacyjno‑rodzinna i stabilizacyjno‑rozwojowa ujemnie związane z zachowaniami ryzykownymi. Wyniki wskazują, że wymiar aksjonormatywny powinien być traktowany jako jeden z zasobów profilaktycznych zachowań ryzykownych młodzieży szkolnej, funkcjonujący w powiązaniu ze środowiskiem wychowawczym. Na tej podstawie zaproponowano orientację normatywną jako konstrukt wymagający dalszej walidacji.
The article examines the significance of adolescents’ axiological‑normative orientations for risk behaviours and their place in prevention of such behaviours. Data come from four repeated school surveys conducted in Bialystok in 2011, 2015, 2019 and 2022 (N = 11,828). The analyses covered changes in five dominant orientations, differences in violence, psychoactive substance experimentation and oppositional‑defiant behaviour, and selected paths in a PLS‑SEM model. The relational‑family orientation declined across the study period, while the materialstatus orientation increased markedly. Orientations significantly differentiated risk behaviours, but effect sizes were small. In the integrated model, the material‑status orientation was positively associated with risk behaviours, whereas relational‑family and stabilization‑developmental orientations were negatively associated. The findings suggest that the axiological‑normative dimension should be treated as one preventive resource operating in conjunction with the educational environment. Normative orientation is therefore proposed as a construct requiring further empirical validation.
Afiliacja: Uniwersytet w Białymstoku
E-mail: t.prymak@uwb.edu.pl
Opis: Artykuł dostępny w dwóch wersjach językowych (tłumaczenie angielskie).
URI: http://hdl.handle.net/11320/21526
DOI: 10.15290/pjsr.2026.31.12
ISSN: 2081-3767
e-ISSN: 2392-2656
metadata.dc.identifier.orcid: 0000-0002-7784-9956
Typ Dokumentu: Article
metadata.dc.rights.uri: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Właściciel praw: Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC-BY)
Występuje w kolekcji(ach):Artykuły naukowe (WNoE)
Resocjalizacja Polska, 2026, nr 31

Pokaż pełny widok rekordu Zobacz statystyki


Pozycja ta dostępna jest na podstawie licencji Licencja Creative Commons CCL Creative Commons