Przemiany w strukturze społecznej i gospodarczej ekonomii grodzieńskiej w XVI-XVIII wieku

Abstract

Ekonomia grodzieńska była historyczną królewszczyzną, wchodzącą w skład dóbr stołowych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wraz z innymi ekonomami na Litwie i w Koronie, a także dochodami z ceł, monopolu tytoniowego i papierniczego oraz kopalń soli, stanowiła źródło dochodów skarbu królewskiego. W okresie funkcjonowania ekonomii grodzieńskiej przeprowadzono trzy najważniejsze reformy społeczno-gospodarcze: reformę włóczną, reformę czynszową oraz modernizację Antoniego Tyzenhauza. Zmiany te istotnie wpłynęły zarówno na sposób zarządzania dobrami, jak i na sytuację społeczno-ekonomiczną ich mieszkańców. Celem pracy było przedstawienie historii ekonomii grodzieńskiej z perspektywy zarządzania majątkiem, struktury społecznej, produktywności gospodarczej dóbr i ich mieszkańców oraz rentowności majątku. Analizie poddano również ekonomię grodzieńską na tle innych dóbr, w tym europejskich, uwzględniając sytuację poddanych i wpisując ją w szerszą debatę nad zróżnicowaniem rozwoju gospodarczego poszczególnych części Europy, określanym jako „Little Divergence”. Istotnym przedmiotem badań był także wpływ klęsk żywiołowych, epidemii i zniszczeń wojennych na funkcjonowanie ekonomii grodzieńskiej oraz życie jej mieszkańców, zarówno z perspektywy administracji dóbr, jak i ludności poddanej.

The Grodno Economy was a historical estate forming part of the royal table estates in the Grand Duchy of Lithuania. Together with a number of other economies in Lithuania and Poland, separated at the end of the 16th century – as well as revenues from customs duties, the tobacco and paper monopolies, and salt mines – they generated income for the court treasury. During the functioning of the estate, three major socio-economic reforms were carried out: the volok reform (land measurement reform), the rent reform, and the modernization of Antoni Tyzenhauz. These reforms directly affected not only the administration of the Grodno Economy but also the lives of its subjects. The aim of this disserta on was to examine the history of the estate in terms of estate management, social stratification, economic productivity of the estate and its subjects, and the profitability of the property. It also sought to compare various aspects of the Grodno Economy – from the perspective of the subjects – with other estates, including European ones, thereby contributing to the broader debate on the differentiation of selected parts of Europe (the Little Divergence). One of the most important problems examined was the impact of natural disasters, epidemics, and war-related destruction on the social life of the Grodno Economy, both from the perspective of estate officials and the subject population.