Potrzeby edukacyjne i szkoleniowe pracowników opieki długoterminowej w województwie podlaskim

Abstract

Szybkie starzenie się społeczeństwa, wolniejsze wydłużanie się życia w zdrowiu w stosunku do przeciętnego trwania życia, wzrost wskaźnika niepełnosprawności, a w efekcie rosnąca liczba osób niesamodzielnych powodują, że zapotrzebowanie na opiekę długoterminową w województwie podlaskim, podobnie jak w innych województwach, jest coraz większe. Rodzi to potrzebę wprowadzenia skutecznych rozwiązań w zakresie opieki nad osobami niesamodzielnymi. Opieka długoterminowa obejmuje różnorodne formy wsparcia udzielanego osobom, których niesamodzielność w życiu codziennym wynika z wieku, niepełnosprawności, przewlekłych chorób – realizowane w sposób formalny oraz nieformalny. Opieka długoterminowa jest usługą wymagającą intensywnego zaangażowania zasobów ludzkich, co wymaga odpowiedniej liczby dobrze wyszkolonych osób. Osoby świadczące usługi opieki długoterminowej powinny być wyposażone w odpowiednią wiedzę oraz w wielowymiarowe kompetencje łączące w sobie zarówno wiedzę medyczną, jak i umiejętności psychospołeczne. Obejmują one zajmowanie się codziennymi potrzebami osób objętych opieką długoterminową (między innymi higieną osobistą, żywieniem, podawaniem leków), jak też wsparcie w zachowaniu przez nie jak największej samodzielności. Ponadto osoby świadczące usługi opieki długoterminowej są często pierwszym obserwatorem zmian w stanie zdrowia podopiecznych. Dlatego powinny one być wyposażone nie tylko w wiedzę i umiejętności zawodowe, ale też w szereg kompetencji miękkich, między innymi w łatwość komunikowania się, dostosowywania się do warunków, w jakich przebywa osoba niesamodzielna, elastyczność w działaniu, kreatywność. Stałe podnoszenie kwalifikacji i rozwój zawodowy w opiece długoterminowej pozwala kadrze na aktualizowanie wiedzy i umiejętności, co jest niezbędne w dynamicznie zmieniającym się środowisku opieki zdrowotnej i społecznej. Stanowi to istotne wyzwanie dla rynku edukacji i dotyczy zarówno edukacji formalnej, realizowanej w ramach szkolnictwa wyższego i systemu oświaty, jak też kształcenia pozaformalnego (certyfikowane kursy i szkolenia), niezbędnego do zapewnienia wysokiej jakości opieki. Celem głównym podjętych badań jest określenie (w ujęciu jakościowym) potrzeb edukacyjnych i szkoleniowych w zakresie poszerzania kompetencji (twardych i miękkich) do świadczenia usług w opiece długoterminowej w województwie podlaskim. Badaniami objęto obszar województwa podlaskiego, z uwzględnieniem trzech jego podregionów: białostockiego, suwalskiego i łomżyńskiego. Analizę potrzeb edukacyjnych i szkoleniowych pracowników opieki długoterminowej w województwie podlaskim przeprowadzono z wykorzystaniem zarówno źródeł wtórnych, jak też stosując jakościowe metody badawcze. W procesie badawczym zastosowano triangulację metodologiczną, będącą połączeniem w badaniu różnych metod jakościowych, którymi były: analiza danych zastanych (desk research), indywidualne wywiady pogłębione oraz zogniskowany wywiad grupowy. Przeprowadzone badania pozwoliły na sformułowanie szeregu wniosków. Zdiagnozowano m.in. zróżnicowane zainteresowania kształceniem w zawodach przygotowujących do pracy w opiece długoterminowej, niedostateczną prezentację problematyki opieki długoterminowej w programach kształcenia/nauczania, zbyt małą „praktyczność” realizacji zajęć praktycznych i praktyk zawodowych w odniesieniu do opieki długoterminowej oraz zbyt mały nacisk w programach kształcenia/nauczania na rozwój kompetencji miękkich niezbędnych w pracy z osobami niesamodzielnymi. Ponadto, z indywidualnych wywiadów pogłębionych wynika, że potrzeby szkoleniowe pracowników opieki długoterminowej w województwie podlaskim są zróżnicowane względem wykonywanego zawodu. Jednakże wszystkie grupy zawodowe były zgodne co do potrzeby rozwijania kompetencji miękkich, uznając je za równie istotne co twarde umiejętności techniczne. Wskazywano także na niedobór szkoleń z tego zakresu oraz wiele innych barier w dostępie do szkoleń dla pracowników opieki długoterminowej w województwie podlaskim. Wnioski z przeprowadzonego badania stały się podstawą do sfomułowania wielu rekomendacji. Dotyczyły one m.in. dostosowania edukacji formalnej oraz oferty szkoleniowej do potrzeb opieki długoterminowej, zwiększenia dostępu do szkoleń pracownikom opieki długoterminowej oraz wzmocnienia edukacji opiekunów nieformalnych w warunkach domowych.