Maturzystki żydowskiego pochodzenia w Białymstoku dwudziestolecia międzywojennego – kształtowanie elit intelektualnych

Abstract

Artykuł ukazuje funkcjonowanie mniejszości narodowych w II Rzeczypospolitej przez pryzmat szkolnictwa średniego szczebla. Przeanalizowano świadectwa dojrzałości kobiet z dwudziestolecia międzywojennego, które uzyskały w placówkach oświatowych położonych w Białegostoku. Zaprezentowano zbiorową sylwetkę kobiet wyznania mojżeszowego na tle innych grup wyodrębnionych pod kątem religijnym. Przeanalizowano wyniki maturalne z jedynego państwowego gimnazjum żeńskiego działającego w Białymstoku. Zaakcentowano zjawisko współistnienia w latach 20. XX w. równoległych i niemal nieprzenikających się światów. Ludność żydowska niemal wyłącznie uczyła się w szkołach prywatnych, a rodziny chrześcijańskie posyłały dzieci tylko do szkół państwowych. Zmiany następowały dopiero od lat 30. XX w., w czym istotną rolę odegrało Gimnazjum i Liceum im. Anny z Sapiehów Jabłonowskiej. Bliżej przedstawiono wybitną absolwentkę tego liceum – Lubę Krugman Gurdus.

This article examines the functioning of national minorities in the Second Polish Republic through the lens of secondary education. It analyzes high school diplomas of women from the interwar period obtained at educational institutions in Białystok. The collective profile of women of the Mosaic faith is presented against the backdrop of other religiously defined groups. The study focuses on matriculation results from the only state-run girls’ gymnasium operating in Białystok. It highlights the phenomenon of coexisting and almost impermeable social worlds in the 1920s: the Jewish population attended almost exclusively private schools, while Christian families sent their children only to state institutions. Significant changes occurred only in the 1930s, with the Anna z Sapiehów Jabłonowska Gymnasium and Lyceum playing a pivotal role. The article also provides an in-depth account of an outstanding alumna of this lyceum – Luba Krugman Gurdus.