System wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków

Abstract

System wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków stanowi główne założenie pracy doktorskiej. Tytuł rozprawy doktorskiej wyznacza ramy rozważań i wyraża podstawowe założenie, że mamy do czynienia z systemem wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków. Zawarte w rozprawie rozważania w istocie prowadzone były celem zbadania czy wzajemna pomoc przy dochodzeniu podatków jest systemem oraz określenie jego cech charakterystycznych. Podstawowym celem rozprawy było udzielenie odpowiedzi na pytanie czy wzajemna pomoc przy dochodzeniu podatków ma cechy systemu. Istotne było dokonanie kompleksowej analizy przepisów normujących wzajemną pomoc przy dochodzeniu podatków, o różnej genezie, ukazanie występujących relacji pomiędzy normami prawnymi ją regulującymi oraz dokonanie oceny skuteczności przyjętych regulacji prawnych. Podjęta tematyka ma globalny wymiar, dlatego została również przeprowadzona analiza czy przyjmowane w polskim porządku prawnym regulacje prawne, odzwierciedlają aktualne koncepcje i strategie, opracowane dla wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, ustalone zarówno na podstawie prawa międzynarodowego, jak i unijnego. Realizacja powyższego celu nastąpiła za pomocą czterech metod badawczych – metody dogmatyczno- prawnej, metody historycznej, analizy komparatystycznej oraz obserwacji uczestniczącej. Rozprawa składa się z wprowadzenia, pięciu rozdziałów oraz wniosków. Każdy rozdział zaczyna się od uwag wprowadzających i kończy podsumowaniem. W rozdziale pierwszym została przedstawiona ogólna charakterystyka terminu system. Zostały podane i opisane podstawowe definicje oraz cel, geneza, zasady funkcjonowania i ewolucja historyczna wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków. Na podstawie przeprowadzonych analiz zestawiono definicję systemu i wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, tak aby rozeznać czy między tymi pojęciami jest korelacja i można założyć istnienie systemu wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków. Udowodniono, że jest ona wkomponowana w krajowy system prawa, tworząc z nim swoiste relacje polegające na realizacji determinowanego celu. W ten sposób wyznaczony został przedmiotowy zakres dalszych badań. Drugi rozdział zawiera rozważania dotyczące wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków w relacji (spójności, zgodności) do prawa polskiego, funkcjonującego razem z prawem międzynarodowym i unijnym. Punktem wyjścia była teoretyczna analiza porównawcza prawa międzynarodowego, ze szczególnym uwzględnieniem Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych, umowy między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku oraz umowy między Rzecząpospolitą Polską a Wyspą Man o wymianie informacji w sprawach podatkowych. Dokonano analizy prawa unijnego z właściwym uchwyceniem dyrektywy 2010/24/UE w celu przeprowadzenia rozważań na temat identyfikacji i stosowania wynikających z niej zasad oraz rozporządzeń do niej wydanych, jako instrumentu unifikacji prawa we wszystkich państwach członkowskich UE. Poddano analizie umowy międzynarodowe zawierane przez UE z państwami trzecimi, na przykładzie umów zawartych pomiędzy UE a Królestwem Norwegii oraz UE a Wielką Brytanią i Irlandią Północną. Rozważano, czy zawierane z państwami trzecimi umowy przez UE mają realny wpływ na ramy współpracy między państwami i usprawnienie wzajemnej pomocy przy dochodzenia podatków. Dokonano analizy prawa krajowego, na podstawie ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych z uwzględnieniem zakresu przedmiotowego, podmiotowego i form współpracy w niej zawartych. Zweryfikowana została w nim hipoteza, że regulacje prawne UE oraz międzynarodowe wpływają na uregulowania wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków w krajowych porządkach prawnych. W rozdziale trzecim zweryfikowana została hipoteza, że regulacje prawne UE dotyczące wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków stanowią podstawę dla krajowych porządków prawnych, odzwierciedlenia jednolitego wzorca współpracy. Rozdział trzeci zawiera rozważania dotyczące powiązania roli suwerenności państwowej z istotą wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, która sprowadza się do ustalenia reguł umożliwiających państwom członkowskim udzielanie wzajemnie pomocy w dochodzeniu podatków na ich terytoriach. W rozdziale tym wyjaśniono, że przyjęcie przez państwa wspólnych zasad dotyczących warunków, metod i form wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków oraz jednolitych narzędzi i instrumentów prawnych gwarantuje jej transparentność, skuteczność i efektywność. Zweryfikowano hipotezę, że wzajemna pomoc przy dochodzeniu podatków dysponuje narzędziami służącymi do jej realizacji. W rozdziale tym przedstawiono także, jakie rozwiązania prawne oraz strategie dotyczące zarządzania długiem przyjmują i wprowadzają poszczególne państwa, aby zniwelować problemy we wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków i nie niweczyć celu, jakim jest stworzenie skutecznego jednolitego systemu wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków. W rozdziale czwartym omówiona została wzajemna pomoc przy dochodzeniu podatków w relacjach z państwami trzecimi. Poddano analizie inicjatywy podejmowane w ramach prac KE oraz OECD. Zwrócono uwagę na publikację raportów, rekomendacji i podręczników dobrych praktyk, w celu stworzenia zaleceń, określenia tendencji oraz opracowania koncepcji współpracy. W szczególności poddano pod rozważenia czynniki kształtujące bariery we wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków na arenie międzynarodowej, a tym samym wykazano, jakie wyzwania stoją przed administracjami państw. Hipoteza, zakładająca, że istnieją przeszkody w realizacji wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków została zweryfikowana także na gruncie międzynarodowym. W rozdziale tym wyjaśniona została także relacja między krajowymi rozwiązaniami ustawodawczych państw i ich wpływu na spójność z przyjętymi założeniami prawnymi we wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków. W rozdziale piątym wykorzystano przeprowadzone w rozdziałach od pierwszego do czwartego wyniki badań w obrębie prawa międzynarodowego, unijnego i krajowego oraz doktryny, orzecznictwa i regulacji obejmujących wzajemną pomoc przy dochodzeniu podatków i na ich podstawie oraz w korelacji z cechami systemu, dokonano dalszej analizy teoretyczno-prawnej w kontekście wykazania czy mamy do czynienia z systemem wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków. Wnioski stanowią podsumowanie całości rozważań podjętych w dysertacji, rozstrzygnięcie problemu badawczego (w tym wnioski de lege ferenda).

The system of mutual assistance in tax recovery is the main assumption of the PhD thesis. The title of the dissertation sets the framework for reflection and expresses the basic assumption that we are dealing with a system of mutual assistance in the recovery of taxes. The considerations set out at the PhD thesis were, in essence, carried out in order to examine whether mutual assistance in the recovery of taxes is a system and to determine its characteristics. The main purpose of the PhD thesis was to answer the question whether mutual assistance in the recovery of taxes has the characteristics of a system. It was important to carry out a comprehensive analysis of the provisions governing mutual assistance in the recovery of taxes, of different origins, to show the existing relations between the legal norms regulating it and to assess the effectiveness of the adopted legal regulations. The subject of PhD thesis has a global dimension, which is why an analysis was also carried out of whether the legal regulations adopted in the Polish legal system reflect the current concepts and strategies developed for mutual assistance in tax recovery, established on the basis of both international and EU law. This objective was achieved using four research methods – the dogmatic-legal method, the historical method, comparative analysis and the method of participant observation. The dissertation consists of an introduction, five chapters and conclusions. Each chapter begins with introductory remarks and ends with a summary. The first chapter presents the general characteristics of the term system. The basic definitions and the purpose, origins, principles of functioning and historical evolution of mutual assistance in recovery of taxes have been given and described. On the basis of the analyses carried out, the definition of the system and mutual assistance in the recovery of taxes has been collated in order to determine whether there is a correlation between these concepts and the existence of a system of mutual assistance in the recovery of taxes can be assumed. It has been proven that it is integrated into the national legal system, creating a kind of relationship with it consisting in achieving a determined goal. In this way, the scope of further research was determined. The second chapter contains considerations on mutual assistance in recovery of taxes in relation (coherence, compliance) to Polish law, functioning together with international and EU law. The starting point was a theoretical comparative analysis of international law, with particular reference to the Convention on Mutual Administrative Assistance in Tax Matters, the Agreement between the Republic of Poland and the Federal Republic of Germany for the avoidance of double taxation with respect to Taxes on Income and on Capital and the Agreement between the Republic of Poland and the Isle of Man for the exchange of information relating to in tax matters. An analysis of EU law was carried out with a proper capture of Directive 2010/24/EU in order to reflect on the identification and application of the principles resulting from it and the regulations issued to it, as an instrument of unification of law in all EU Member States. International agreements concluded by the EU with third countries were analyzed, based on the example of agreements concluded between the European Union and the Kingdom of Norway on administrative cooperation, combating fraud and recovery of claims in the field of value added tax EU and agreement between the European Union and the European Atomic Energy Community, of the one part, and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, of the other part. It was considered whether EU agreements with third countries have a real impact on the framework for cooperation between countries and on improving mutual assistance in recovery of taxes. The analysis of national law was carried out on the basis of the Act on Mutual assistance for the recovery of taxes, duties and other monetary claims, taking into account the material scope, subjective scope and forms of cooperation contained therein. It verifies the hypothesis that EU and international regulations affect the regulation of mutual assistance in the recovery of taxes in national legal systems. In the third chapter, the hypothesis was verified that the EU legal regulations on mutual assistance in tax recovery constitute the basis for national legal orders, reflecting a uniform model of cooperation. The third chapter contains considerations relating to the link between the role of state sovereignty and the essence of mutual assistance in the recovery of taxes, which boils down to the establishment of rules enabling Member States to assist each other in the recovery of taxes in their territories. This chapter clarifies that the adoption by countries of common rules on the conditions, methods and forms of mutual assistance for recovery of taxes and uniform legal tools and instruments guarantees its transparency, effectiveness and efficiency. The hypothesis that mutual assistance in tax recovery of taxes has the tools to implement it was verified. This chapter also outlines the legal arrangements and debt management strategies adopted and implemented by individual countries in order to address the problems of mutual assistance in recovery of taxes and not undermine the objective of creating an effective uniform system of mutual assistance in recovery of taxes. The fourth chapter deals with mutual assistance in the recovery of taxes in relations with third countries. Initiatives taken as part of the work of the EC and the OECD were analyzed. Attention was paid to the publication of reports, recommendations and manuals of good practices, in order to create recommendations, identify trends and develop a concept of cooperation. In particular, the factors shaping the barriers into international mutual assistance in recovery of taxes were considered and thus the challenges faced by national administrations were demonstrated. The hypothesis that there are obstacles to the implementation of mutual assistance in the recovery of taxes has also been verified on an international basis. This chapter also explains the relationship between national legislative solutions of countries and their impact on consistency with the adopted legal assumptions in mutual assistance in recovery of taxes. The fifth chapter uses the results of research carried out in chapters 1 to 4 within international, EU and national law as well as doctrine, judicature and regulations covering mutual assistance in the recovery of taxes and on their basis and in correlation with the features of the system, further theoretical and legal analysis was carried out in the context of demonstrating whether there is a system of mutual assistance in the recovery of taxes. The last chapter - conclusions - summarizes all the considerations undertaken in the PhD thesis, solving the research problem (including de lege ferenda conclusions).