Dyskursy odpowiedzialności w badaniach nad resocjalizacją

Abstract

Autor analizuje problem odpowiedzialności badacza w pedagogice resocjalizacyjnej, ukazując ją jako kategorię metodologiczną a nie wyłącznie etyczną. Wyróżnia dwa jej typy: odpowiedzialność „za”, powiązaną z formalnymi wymogami ewaluacji i kontroli jakości badań, oraz odpowiedzialność „przed”, zakładającą podmiotowe traktowanie uczestników, troskę o dobro wspólne i etos badacza. Szczególne znaczenie przypisuje odpowiedzialności naturalnej, zakorzenionej w wartościach prawdy, dobra i piękna, która stanowi fundament wolności akademickiej oraz integralnej tożsamości naukowca. Ważnym kontekstem rozważań są refleksyjność i refleksywność, umożliwiające krytyczny namysł nad uwarunkowaniami badań i rolą badacza jako uczestnika relacji społecznych. Autor zwraca uwagę również na epistemologiczny wymiar odpowiedzialności – wiedza pedagogiczna powinna pełnić funkcję refleksyjną, a nie wyłącznie instrumentalną. W odniesieniu do polityki edukacyjnej autor postuluje odejście od evidence-based policy na rzecz podejścia research-informed but value-driven.

The article addresses the issue of researcher responsibility in resocialization pedagogy, framing it as a methodological rather than merely ethical or contractual category. Two types are distinguished: responsibility “for”, linked to formal requirements of evaluation and quality control, and responsibility “before”, which entails treating participants as subjects, caring for the common good, and upholding the ethos of the researcher. Special emphasis is placed on natural responsibility, rooted in the values of truth, goodness, and beauty, seen as the foundation of academic freedom and the scientist’s integral identity. Reflexivity and reflectivity are highlighted as essential methodological competencies, enabling critical reflection on research conditions and the researcher’s role within social relations. The article also underlines the epistemological dimension of responsibility, arguing that pedagogical knowledge should serve a reflective rather than merely instrumental function. With regard to educational policy, the author advocates moving from an evidence-based model toward a research-informed but value-driven approach.