REPOZYTORIUM UNIWERSYTETU
W BIAŁYMSTOKU
UwB

ASPEKTY PRAWNE



Udostępnianie utworów w RUB uwzględnia ograniczenia wynikającego z prawa autorskiego zgodnie z którym:

  • Utwory naukowe, podobnie jak utwory innego rodzaju, są przedmiotem prawa autorskiego – autorskich praw osobistych oraz autorskich praw majątkowych.
    • Autorskie prawa osobiste są niezbywalne i przysługują zawsze twórcom.
    • Autorskie prawa majątkowe przysługują co do zasady twórcom, a uprawniony może je przenosić na inne podmioty. Może też zachować prawa i zezwolić innym na korzystanie z utworu udzielając licencji.
  • Umowa o przeniesieniu praw majątkowych oraz umowa licencyjna dotyczy tylko konkretnych, wymienionych w każdej z umów pól eksploatacji.
  • W przypadku umowy o przeniesieniu autorskich praw majątkowych po zawarciu umowy prawa te przysługują jedynie nabywcy tych praw. Twórca przekazuje je nabywcy, który ma wyłączne prawo do korzystania z utworu i pobierania wynagrodzenia.
  • W przypadku licencji twórca nadal zachowuje pełnię praw, udziela jedynie licencjobiorcy zgody na wykorzystywanie utworu w pewnym zakresie, określonym przez warunki licencji. Licencja może być wyłączna i niewyłączna.
  • Prawo autorskie pozwala twórcy odstąpić od umowy lub ją wypowiedzieć ze względu na „istotne interesy twórcze”. Jeżeli jednak twórca nie jest w stanie wykazać takiego interesu, to wypowiedzenie jest możliwe na zasadach ogólnych.
  • W szczególnych przypadkach ustawa zezwala na legalne, nieodpłatne wykorzystanie utworów chronionych normalnie prawem autorskim. Jest to tak zwany dozwolony użytek,, czyli np.:
    • możliwość nieodpłatnego korzystania z utworów w określonych sytuacjach, między innymi przez instytucje naukowe i oświatowe.
    • prawo do cytatu.
    • tzw. dozwolony użytek osobisty, który dotyczy wykorzystywania utworu na własne potrzeby (bez publikacji) czy kopiowania go na użytek własny i bliskich sobie osób.

W ramach dozwolonego użytku możemy korzystać z utworów bez zgody ich twórców, ale nie może to jednak naruszać normalnego korzystania z utworu lub słusznych interesów twórcy.

  1. Na podstawie, jakiej umowy prace są udostępniane w RUB?

    Depozytariusze udostępniają w RUB publikacje nieodpłatnie, na podstawie licencji Creative Commons (CC) lub bezterminowej licencji niewyłącznej udzielonej UwB (Oświadczenie depozytariusza), udzielając licencji w trakcie deponowania dokumentów w RUB. Aby autor mógł zdeponować dokument w RUB jest zobowiązany zatwierdzić Oświadczenie depozytariusza. W przypadku dokumentów przekazywanych do RUB obligatoryjnie, udzielenie licencji następuje poprzez podpisanie Oświadczenia, będącego załącznikiem właściwego rozporządzenia: Dokumenty przekazane do RUB obligatoryjnie mogą być udostępniane użytkownikom do korzystania wyłącznie w zakresach określonych w podpisanym Oświadczeniu.


  2. Czy po zdeponowaniu dokumentu w RUB autor może go opublikować lub udostępnić w innym serwisie?

    Tak – autor deponując swoją pracę w RUB zachowuje prawa majątkowe do tej pracy i może dowolnie nią dysponować. Należy natomiast zadbać, aby ewentualne późniejsze umowy nie wykluczyły ani nie ograniczyły korzystania w ramach licencji udzielonej dla RUB.


  3. Kto jest odpowiedzialny za przekroczenia praw autorskich pracy zamieszczonej w RUB?

    Autor, który deponuje pracę odpowiada za treść zamieszczonych dokumentów i ewentualne naruszenia praw autorskich osób trzecich. Deponując swoją pracę w repozytorium, potwierdza, że posiada prawa autorskie do tej pracy lub odpowiednio szeroką zgodę wydawcy na zamieszczenie jej w RUB.


  4. Kiedy potrzebna jest zgoda wydawcy na zamieszczenie pracy w RUB?

    Zgoda wydawcy jest potrzebna w przypadku opublikowanych dokumentów, do których prawa majątkowe autor przekazał wydawcy lub udzielił mu licencji wyłącznej, względnie w jakiś inny sposób ograniczył korzystanie z przysługujących mu praw. Niektórzy wydawcy udzielają takich zgód automatycznie, w ramach własnej polityki dotyczącej zamieszczania prac w repozytoriach.


  5. W jaki sposób sprawdzić politykę wydawcy w zakresie upubliczniania prac w repozytorium instytucjonalnym?

    Politykę wydawcy można sprawdzić w serwisie SHERPA (Romeo), w którym znajdują się informacje dotyczące polityki zamieszczania publikacji w repozytoriach. Poszczególni wydawcy są oznaczeni odpowiednim kolorem, określającym:
    • pełną zgodę na publikację preprintów lub postprintów lub ostatecznych plików od wydawcy (kolor zielony),
    • zgodę na publikację postprintów lub ostatecznych plików od wydawcy (kolor niebieski),
    • zgodę na publikację preprintów (kolor żółty),
    • brak zgody na archiwizację (kolor biały).


  6. Czy jest możliwość negocjowania z wydawcą, przed podpisaniem umowy?

    Zawsze jest możliwość negocjacji umowy z wydawcą. Warto podjąć trud negocjacji punktów, które nie odpowiadają autorowi. Można też zaproponować swoją wersję umowy.


  7. Czy w przypadku przekazania praw majątkowych wydawcy do dokumentu, autor może zamieścić wersję autorską swojej pracy (preprint), bez jego zgody?

    Przeniesienie praw odnosi się do utworu, a nie jego postaci lub egzemplarza. Preprint nie jest objęty przeniesieniem praw, jeżeli umowa dotyczy tylko takiego postprintu, który z uwagi na wniesiony w procesie wydawniczym wkład twórczy stał się osobnym utworem. Jest wątpliwe, czy standardowa procedura wydawnicza (recenzja, korekta, skład) prowadzi do stworzenia nowego utworu, wobec czego takie sytuacje nie powinny być częste. Zawsze też istotna jest uważna lektura umowy, a w tym przypadku postanowień określających jej przedmiot. Dlatego w praktyce, dobrze jest w pierwszej kolejności sprawdzić te kwestie, a dla bezpieczeństwa poprosić wydawcę o zgodę zawsze, gdy umieszczenie w repozytorium ma dotyczyć artykułu, w związku z którym podpisano już jakąś umowę.


  8. Czy można zamieścić w repozytorium dokument, który ma wielu autorów?

    Jeżeli praca ma więcej niż jednego autora, to prawa autorskie dzielą się pomiędzy wszystkich autorów i wszyscy autorzy muszą udzielić swojej zgody na udostępnienie dokumentu w repozytorium. Praca współautorska może być zdeponowana w repozytorium przez jednego ze współautorów, za wiedzą i zgodą pozostałych autorów. Zgoda może być udzielona w różny sposób np. mailem, gdyż nie jest tu wymagana forma pisemna. Powinna być jednak wyrażona w sposób wyraźny, bez wątpliwości, czego dotyczy.


Oprac. Agnieszka Gałecka-Golec, Iwona Sztabkowska