http://hdl.handle.net/11320/193 Thu, 22 Oct 2026 09:16:08 GMT 2026-10-22T09:16:08Z http://hdl.handle.net/11320/21298 Tytuł: Użycie nowych metod analitycznych opartych na biosensorach SPRi w panelu diagnostycznym w chorobach neurodegeneracyjnych oraz onkologicznych Autorzy: Zielińska, Zuzanna Abstrakt: Podczas badań wchodzących w skład niniejszej rozprawy doktorskiej skonstruowano 10 nowych biosensorów SPRi (czułe na HIF-1α, angiopoetynę-2 (ANG-2), interleukinę-1β (IL-1β), 2,3-dioksygenazę indoloaminy (IDO-1), interferon-γ (IFN-γ), dwa biosensory o różnych podstawach na fosfo-tau-181 (ptau-181), białko całkowite tau (total tau), erytropoetynę (EPO) i YKL-40), które stanowiły podstawę nowych metod analitycznych, a następnie paneli diagnostycznych trzech jednostek chorobowych: glejaka mózgu, Choroby Alzheimera, raka pęcherza. W badaniach wykorzystano również trzy czujniki (czułe na VEGF-A, FGF-2, VEGFR-2), skonstruowane wcześniej w Pracowni Bioanalizy. W budowie stosowanych biosensorów zastosowano różne modyfikacje powierzchni, które wymagały użycia trzech różnych tioli. Biosensory SPRi połączono w odpowiednie kombinacje w panelach analitycznych do diagnostyki wyżej wymienionych chorób. Wszystkie wyniki poddano analizie statystycznej, by stwierdzić istotne różnice pomiędzy grupą pacjentów z danym schorzeniem a grupą kontrolną. Analizowano również wpływ różnych parametrów dostępnych w opisie klinicznym na poziomy badanych biomarkerów i relacje między nimi. Uzyskane zależności pozwoliły na sformułowanie odpowiednich wniosków, związanych z funkcją biologiczną i występowaniem danego potencjalnego biomarkera.; As part of the research for this doctoral dissertation, ten new SPRi biosensors were constructed—targeting HIF-1α, angiopoietin-2 (ANG-2), interleukin-1β (IL-1β), indoleamine 2,3-dioxygenase (IDO-1), interferon-γ (IFN-γ), phospho-tau-181 (ptau-181)—using two different sensor designs—total tau, erythropoietin (EPO), and YKL-40. These sensors formed the basis for new analytical methods and, subsequently, diagnostic panels for three medical conditions: brain glioma, Alzheimer's disease, and bladder cancer. The study also utilized three sensors (targeting VEGF-A, FGF-2, and VEGFR-2) previously developed in the Bioanalysis Laboratory. Various surface modifications, requiring the use of three different thiols, were employed in the construction of these biosensors. The SPRi biosensors were combined into appropriate sets to form analytical panels for diagnosing the aforementioned diseases. All results underwent statistical analysis to identify significant differences between the patient groups and the control group. The study also analyzed the influence of various clinical parameters on the levels of the investigated biomarkers and the relationships between them. The observed correlations enabled the formulation of conclusions regarding the biological function and presence of each potential biomarker. Opis: Dorobek naukowy stanowiący podstawę pracy doktorskiej (9 załączników): Zielinska Z., Oldak L., Guszcz T., Hermanowicz A., Gorodkiewicz E. SPRi Biosensor for Simultaneous Determination of HIF-1α, Angiopoietin-2, and Interleukin-1β in Blood Plasma. Sensors 2024, 24(17), 5481; Zielinska Z., Oldak L., Gorodkiewicz E. Biosensing systems for the detection of biomarkers of neurodegenerative diseases: A review. Talanta 2025, 284, 127247; Chirco A, Zielinska Z, Gorodkiewicz E, Meacci E, Margheri G. Detection of erythropoietin in blood plasma through an SPRi-based biosensor. Talanta 2025, 295, 128301; Zielinska, Z.; Ba Tarfi, A.; Gorodkiewicz, E. Matrix Optical Biosensor for Determining YKL-40/CHI3L1—A Biomarker Potentially Associated with Alzheimer’s Disease. Biosensors 2025, 15, 687; Zielinska, Z.; Gorodkiewicz, E. New SPRi Biosensors for Simultaneous Detection of Tau Protein Isoforms—The Importance of the Ptau181/Total Tau Ratio in Alzheimer’s Disease Biomedicines 2026, 14, 351; Oldak L., Zielinska Z., Socha K., Bogdan S., Gorodkiewicz E. Phospho-Tau 181 quantification method for Alzheimer’s disease based on an array 2D biosensor combined with surface plasmon resonance imaging. Talanta 2024, 271, 125736; Zielinska, Z.; Sankiewicz, A.; Kalinowska, N.; Zelazowska-Rutkowska, B.; Guszcz, T.; Ambroziak, L.; Kondratiuk, M.; Gorodkiewicz, E. Carboxymethyl Dextran-Based Biosensor for Simultaneous Determination of IDO-1 and IFN-Gamma in Biological Material. Biosensors 2025, 15, 444; Oldak L., Zielinska Z., Milewska P., Chludzinska-Kasperuk S., Latoch E., Konończuk K., Krawczuk-Rybak M., Starosz A., Grubczak K., Reszeć J., Gorodkiewicz E. Changes in the Concentrations of Proangiogenic Cytokines in Human Brain Glioma and Acute Lymphoblastic Leukemia. Int J Mol Sci 2024, 25(5), 2586; Zielinska, Z.; Giełażyn, J.; Dzieciol-Anikiej, Z.; Dzieciol, J.; Mrozek, P.; Reszec-Gielazyn, J.; Gorodkiewicz, E. A Study on the Levels of Selected Proangiogenic Proteins in Human Tissues and Plasma in Relation to Brain Glioma. Int J Mol Sci 2025, 26, 4802.; Wniosek patentowy nr. P.448953 - “Panel diagnostyczny do oznaczania czynników proangiogennych techniką SPRi, przeznaczony do wczesnej diagnostyki chorób nowotworowych”. Tue, 22 Sep 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11320/21298 2026-09-22T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/21297 Tytuł: Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego jako szczególny organ bezpieczeństwa państwa Autorzy: Zabrocki, Patryk Roger Abstrakt: W pracy przedstawiono pojęcie, klasyfikację, genezę służb specjalnych oraz ich ewolucję w Polsce. Przeanalizowano organizację i kompetencje kontrwywiadu cywilnego w okresie transformacji ustrojowej. Przedstawiono pozycję i rolę Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w systemie bezpieczeństwa państwa. Uwzględniono organizację, zadania oraz inne elementy związane z największą polską służbą kontrwywiadowczą. Scharakteryzowano status prawny jej funkcjonariuszy. Dokonano analizy systemu kontroli i nadzoru nad działalnością Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Przeanalizowano rolę i zadania największej polskiej służby specjalnej wobec nowych wyzwań i zagrożeń w warunkach współczesnych przemian systemowych formułując wnioski de lege lata i de lege ferenda.; The paper presents the concept, classification, origins, and evolution of special services in Poland. It analyzes the organization and competences of civilian counterintelligence during the political transformation. The position and role of the Internal Security Agency in the state security system are presented. The organization, tasks, and other elements related to Poland's largest counterintelligence service are taken into account. The legal status of its officers is characterized. An analysis of the system of control and supervision over the activities of the Internal Security Agency is carried out. The role and tasks of Poland's largest special service in the face of new challenges and threats in the context of contemporary systemic changes are analyzed, and conclusions de lege lata and de lege ferenda are formulated. Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11320/21297 2026-06-30T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/21129 Tytuł: Ocena efektywności usuwania wybranych mikrozanieczyszczeń organicznych z wód i ścieków przez rośliny pływające Autorzy: Polińska, Weronika Abstrakt: Celem badań przedstawionych w rozprawie doktorskiej był dobór optymalnych warunków oraz określenie kinetyki, mechanizmów i efektywności usuwania wybranych mikrozanieczyszczeń organicznych (OMP) z matryc laboratoryjnych i rzeczywistych przez rośliny pływające z gatunków Wolffia arrhiza, Lemna minor, Spirodela polyrhiza oraz Azolla caroliniana. Dodatkowym aspektem było określenie toksyczności wybranych mikrozanieczyszczeń w stosunku do badanych roślin. Podstawę pracy doktorskiej stanowi cykl pięciu prac opublikowanych w czasopismach naukowych o zasięgu międzynarodowym (z listy JCR), w których przedstawiono wnikliwą analizę dostępnej literatury dotyczącej zastosowania procesu fitoremediacji do usuwania OMP ze środowiska, a także wyniki przeprowadzonych prac eksperymentalnych. Prace badawcze dotyczyły usuwania 15 związków chemicznych należących do grup zanieczyszczeń przemysłowych (benzotriazoli małocząsteczkowych, benzotriazolowych filtrów UV, bisfenolu A), hormonów (estronu, 17-β-estradiolu, dietylostilbestrolu) i środków higieny osobistej (triklosanu, DEET). Dokonano wyboru czynników mogących wpływać na efektywność usuwania badanych OMP, które następnie poddano procesom optymalizacji, dobierając optymalne warunki z zastosowaniem chemometrycznych metod planowania eksperymentu. Określono kinetykę oraz efektywność usuwania OMP z wód. Stwierdzono, że usuwanie wszystkich badanych OMP przez drobne makrofity pływające przebiega zgodnie z kinetyką pseudo-pierwszego rzędu, a efektywność tych procesów dla większości związków zawiera się w przedziale od 70 do 100 % w ciągu 14 dni hodowli. Eksperymenty przeprowadzone w różnych warunkach, w ciemności i w oświetleniu, bez rośliny, z rośliną żywą i martwą pozwoliły stwierdzić, że zarówno mechanizmy abiotyczne, jak i biologiczne odpowiadają za usuwanie OMP, przy czym największy udział w efekcie końcowym mają pobieranie przez roślinę oraz sorpcja. Większość z pobranych przez roślinę zanieczyszczeń ulega dalszym przemianom, a tylko niewielka ich część bioakumuluje się w roślinie w niezmienionej postaci. W celu oceny możliwości zastosowania usuwania OMP przez rośliny pływające w warunkach rzeczywistych przeprowadzono hodowle z użyciem ścieków surowych i oczyszczonych oraz odcieków składowiskowych. Otrzymane wyniki wykazały, że w większości przypadków można zauważyć zasadę, że im bardziej zanieczyszczony jest roztwór z którym mają kontakt rośliny, tym usuwanie badanych związków zachodzi z mniejszą efektywnością. W niektórych hodowlach przeprowadzonych z użyciem ścieków surowych otrzymano wyższe wydajności usuwania i poprawę parametrów fizykochemicznych ścieków w porównaniu z hodowlami przeprowadzonymi na ściekach oczyszczonych, co wynika ze zdolności badanych roślin do wykorzystania w procesach życiowych składników pokarmowych obecnych w ściekach. W ramach przeprowadzonych badań dokonano oceny toksyczności badanych OMP w stosunku do roślin z którymi miały kontakt. Otrzymane wyniki (bilans masy, zawartość barwników fotosyntetycznych, aktywność enzymów antyoksydacyjnych, poziom antyoksydantów nieenzymatycznych, zawartości białek, cukrów oraz kwasów tłuszczowych) wskazują, że kontakt z badanymi OMP zaburza funkcje życiowe organizmów, ale uruchomione mechanizmy detoksykacji umożliwiają aklimatyzację roślin do warunków stresowych.; The aim of the research presented in the following doctoral thesis was to select optimal conditions and determine kinetics, effects, and removal of selected organic micropollutants (OMPs) from laboratory and real matrices by floating plants of species Wolffia arrhiza, Lemna minor, Spirodela polyrhiza, and Azolla caroliniana. An additional aim was to determine the toxicity of OMPs to the tested plants. As a result, the following doctoral thesis consists of a series of five papers published in international scientific journals (JCR-listed), which present a thorough analysis of the available literature on the use of phytoremediation to remove OMPs from the environment, as well as the results of the conducted experiments. The research focused on the removal of 15 chemical compounds belonging to groups of industrial pollutants (low-molecular weight benzotriazoles, benzotriazole UV filters, bisphenol A), hormones (estrone, 17-β-estradiol, diethylstilbestrol), and personal care products (triclosan, DEET). The research included the assessment of the impact of phytoremediation conditions on its efficiency, which led to the selection of optimal conditions using a chemometric design of experiments. The kinetics and efficiency of OMP removal were determined. The results show that removal of all tested OMPs by small floating macrophytes proceeds according to the pseudo-first-order kinetics, with the efficiency of these processes ranging from 70 to 100% for most compounds within 14 days of cultivation. Experiments conducted under various conditions (in darkness and with light, without plants, and with living and dead plants) allowed for the conclusion that both abiotic and biological mechanisms are responsible for OMP removal, with plant uptake and sorption contributing the most to the final effect. Most of the pollutants taken up by the plant are further transformed, and only a small part bioaccumulates in unchanged form in the plant. In order to assess the possibility of application removal by OMPs floating plants in real conditions, cultures were conducted using raw and treated sewage, as well as landfill leachate. The obtained results indicate that in most cases, the more contaminated the matrix with which the plants come into contact, the less effective the removal of the tested compounds. Some plant breeding carried out using raw sewage achieved higher removal efficiencies and improved physicochemical parameters of the wastewater compared to cultures conducted using treated sewage, which results from the ability of the studied plants to utilize nutrients present in the wastewater in their life processes. As part of the conducted studies, the toxicity of the studied OMPs was assessed in relation to aquatic plants. The obtained results (mass balance, content of photosynthetic pigment, antioxidant enzyme activity, non-enzymatic antioxidant levels, along with the content of protein, sugar, and fatty acid) indicate that contact with the studied OMPs disrupts the vital functions of the tested organisms, but the activation of detoxification mechanisms allows plants to adapt to stress conditions. Opis: Wykaz dorobku naukowego stanowiącego podstawę dysertacji: Polińska W., Kotowska U., Kiejza D., Karpińska J. Insights into the Plant-Based Processes and Technologies of the Organic Micropollutants Removal From Water and Wastewater; A Review, Water 2021, 13(15), 2065; Polińska W., Piotrowska-Niczyporuk A., Karpińska J., Struk-Sokołowska J., Kotowska U. Mechanisms, toxicity and optimal conditions – research on the removal of benzotriazoles from water using Wolffia arrhiza, Science of The Total Environment, 2022, 847, 157571; Polińska W., Kotowska U., Karpińska J., Piotrowska – Niczyporuk A. Removal of benzotriazole micropollutants using Spirodela polyrhiza (L.) Schleid and Azolla caroliniana Willd., Environmentall Pollution 2023, 332, 121982; Polińska W., Kotowska U., Karpińska J. The problem with benzotriazole ultraviolet stabilizers in the environment – are the aquatic plants the solution for them?, Industrial Crops & Products 2024, 210, 118050; Kotowska U., Piekutin J., Polińska W., Kotowski A., Removal of contaminants of emerging concern by Wolffia arrhiza and Lemna minor depending on the process conditions, pollutants concentrations, and matrix type, Scientific Reports, 2024, 14, 15898. Fri, 20 Mar 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11320/21129 2026-03-20T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/21115 Tytuł: Przemiany w strukturze społecznej i gospodarczej ekonomii grodzieńskiej w XVI-XVIII wieku Autorzy: Kwiatkowski, Maciej Abstrakt: Ekonomia grodzieńska była historyczną królewszczyzną, wchodzącą w skład dóbr stołowych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wraz z innymi ekonomami na Litwie i w Koronie, a także dochodami z ceł, monopolu tytoniowego i papierniczego oraz kopalń soli, stanowiła źródło dochodów skarbu królewskiego. W okresie funkcjonowania ekonomii grodzieńskiej przeprowadzono trzy najważniejsze reformy społeczno-gospodarcze: reformę włóczną, reformę czynszową oraz modernizację Antoniego Tyzenhauza. Zmiany te istotnie wpłynęły zarówno na sposób zarządzania dobrami, jak i na sytuację społeczno-ekonomiczną ich mieszkańców. Celem pracy było przedstawienie historii ekonomii grodzieńskiej z perspektywy zarządzania majątkiem, struktury społecznej, produktywności gospodarczej dóbr i ich mieszkańców oraz rentowności majątku. Analizie poddano również ekonomię grodzieńską na tle innych dóbr, w tym europejskich, uwzględniając sytuację poddanych i wpisując ją w szerszą debatę nad zróżnicowaniem rozwoju gospodarczego poszczególnych części Europy, określanym jako „Little Divergence”. Istotnym przedmiotem badań był także wpływ klęsk żywiołowych, epidemii i zniszczeń wojennych na funkcjonowanie ekonomii grodzieńskiej oraz życie jej mieszkańców, zarówno z perspektywy administracji dóbr, jak i ludności poddanej.; The Grodno Economy was a historical estate forming part of the royal table estates in the Grand Duchy of Lithuania. Together with a number of other economies in Lithuania and Poland, separated at the end of the 16th century – as well as revenues from customs duties, the tobacco and paper monopolies, and salt mines – they generated income for the court treasury. During the functioning of the estate, three major socio-economic reforms were carried out: the volok reform (land measurement reform), the rent reform, and the modernization of Antoni Tyzenhauz. These reforms directly affected not only the administration of the Grodno Economy but also the lives of its subjects. The aim of this disserta on was to examine the history of the estate in terms of estate management, social stratification, economic productivity of the estate and its subjects, and the profitability of the property. It also sought to compare various aspects of the Grodno Economy – from the perspective of the subjects – with other estates, including European ones, thereby contributing to the broader debate on the differentiation of selected parts of Europe (the Little Divergence). One of the most important problems examined was the impact of natural disasters, epidemics, and war-related destruction on the social life of the Grodno Economy, both from the perspective of estate officials and the subject population. Wed, 15 Jul 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11320/21115 2026-07-15T00:00:00Z