http://hdl.handle.net/11320/19260 2026-06-01T16:16:07Z http://hdl.handle.net/11320/19283 Tytuł: Wojciech Słomski, Humanistyczne i antropologiczne wymiary sporów teologicznych z hezychastami, Warszawa 2023 Autorzy: Chełstowski, Dariusz 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/19282 Tytuł: Rytualna (nie)czystość – staro- czy/i nowotestamentowa, rzeczywista czy domniemana, uzasadniona czy „utarta”? Autorzy: Misijuk, Włodzimierz Abstrakt: The material presented in this article should demonstrate the multifaceted nature of the issue of “ritual impurity“ in the Orthodox Christianity. The belief in the “impurity“ of men and women in circumstances involving sex and sexuality has been handed down from generation to generation as a universally accepted “established truth“ and has thus neither been questioned nor duly justified. Attempts to explain or justify the resulting “impurity“ restrictions and prohibitions are hampered by the drastic lack of studies on this “most difficult and sensitive subject to consider“, as indicated in the article. The cited source texts – biblical, canonical and patristic – reveal both the differences in the treatment of the Old Testament rules of the Mosaic Law throughout Christian history and the correct Orthodox approach to the issue, which is “little understood and often associated with a form of superstition that often passes for a teaching of the Orthodox Church“. The cited studies by theologians dealing with the issue make it clear that the question of ritual “impurity“, particularly of women, is not a sociocultural or “customary“ problem, but it concerns the most important issues of our Christian faith – the dogma of the Incarnation of the Son of God and His work of salvation. The presentation of the studies available in the already extensive but still little-­known English and Russian‑language literature on the subject is intended to encourage a wider debate on the subject and to prompt the publication of relevant studies on Orthodox rites marked by the troublesome burden of “impurity“.; Materiał przedstawiony w artykule ukazuje wielopłaszczyznową problematykę zagadnienia „rytualnej nieczystości” w prawosławnym chrześcijaństwie. Przekonanie o „nieczystości” kobiet i mężczyzn w okolicznościach związanych z seksem i seksualnością przekazywane było z pokolenia na pokolenie jako powszechnie akceptowana „utarta prawda” i nie było przez to ani kwestionowane, ani też należycie uzasadniane. Próby wyjaśnienia czy usprawiedliwienia wynikających z „nieczystości” ograniczeń i zakazów utrudnia wskazany w artykule drastyczny brak opracowań na ten „najtrudniejszy i najbardziej drażliwy do rozważań” temat. Przytoczone teksty źródłowe – biblijne, kanoniczne i patrystyczne – ukazują zarówno różnice w traktowaniu starotestamentowych reguł Prawa Mojżeszowego w historii chrześcijaństwa, jak również ujawniają poprawne prawosławne podejście do zagadnienia, które jest „mało zrozumiałe i często kojarzone z formą przesądu, który często uchodzi za nauczanie Cerkwi”. Cytowane opracowania teologów zajmujących się tym zagadnieniem uświadamiają, że kwestia rytualnej „nieczystości”, w szczególności kobiet, nie jest problemem społeczno‑kulturowym czy „zwyczajowym”, ale dotyczy najważniejszych kwestii naszej chrześcijańskiej wiary – dogmatu o Wcieleniu Syna Bożego i Jego dzieła zbawienia. Prezentacja opracowań dostępnych w obszernej, ale ciągle mało znanej anglo- i rosyjskojęzycznej literaturze przedmiotu, ma zachęcić do szerszej debaty na ten temat i spowodować publikację stosownych opracowań na temat cerkiewnych obrzędów naznaczonych kłopotliwym brzemieniem „nieczystości”. 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/19281 Tytuł: Nabożeństwa miniei i triodionu w Antologionie Mateusza Dziesiątego Autorzy: Makal, Piotr; Kupryjaniuk, Jarosław Abstrakt: This article presents an analysis of the third part of the Antologion of Matthew the Tenth. It contains the texts of the services for the twelve Great Feasts and specific days from the Triodion. The authors provide justification for the content arrangement and analyze the structures of each service. A brief comparative analysis with the second part of the Anthologion reveals, on the one hand, confirmation of the complementarity of the work, while on the other hand, several research issues.; W artykule zaprezentowano analizę trzeciej części Antologionu Mateusza Dziesiątego. Są tam zamieszczone teksty nabożeństw dwunastu wielkich świąt oraz wybranych dni z triodionu. Autorzy przedstawili uzasadnienie układu treści oraz przeanalizowali struktury każdego z nabożeństw. Pobieżna analiza porównawcza z drugą częścią Antologionu wykazała z jednej strony potwierdzenie komplementarności dzieła, z drugiej, natomiast, dostarczyła kilku problemów badawczych. 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/19280 Tytuł: Supraska reguła monastyczna w Antologionie Mateusza Dziesiątego Autorzy: Kupryjaniuk, Jarosław; Makal, Piotr Abstrakt: The article presents an analysis of the typikon contained in the Antologion of Matthew the Tenth – a unique Cyrillic manuscript completed in 1507 at the Suprasl Monastery. The typikon is the second of three parts of the work and it contains liturgical rules and guidelines for monastic life. The manuscript is distinguished by its exceptional structure and rich content. The analysis reveals the presence of both the Jerusalem and Studite traditions, along with local Balkan and Ruthenian influences. The typikon includes, among other elements, a fixed and movable calendar, liturgical texts, calendar tables, and an autobiographical note. Special attention is given to sections concerning phlebotomy, the commemoration of the local saints, and practical liturgical directives. The author argues that the manuscript was not merely a votive book but a functional rule used by the Suprasl community. The richness and complexity of its content make the Typikon of Matthew the Tenth a unique source for studying the development of the Orthodox liturgics in the 16th century and the influence of the local traditions on the structure of Byzantine liturgical norms in the Polish-Lithuanian Commonwealth.; Artykuł przedstawia analizę typikonu zawartego w Antologionie Mateusza Dziesiątego – unikalnym rękopisie cyrylickim powstałym w 1507 roku w monasterze supraskim. Typikon to druga z trzech części dzieła i zawiera regułę liturgiczną oraz wskazania dotyczące życia monastycznego. Rękopis cechuje się wyjątkową strukturą i interesującą treścią. Analiza wskazuje na obecność tradycji jerozolimskiej i studyjskiej oraz lokalnych wpływów bałkańskich i ruskich. Typikon obejmuje m.in. kalendarz stały i ruchomy, teksty liturgiczne, tablice kalendarzowe i notę o autorze. Szczególną uwagę poświęcono fragmentom dotyczącym flebotomii, wspomnień świętych lokalnych oraz praktycznych wskazań liturgicznych. Autor wskazuje, że rękopis nie był wyłącznie księgą wotywną, lecz realnie używaną regułą wspólnoty supraskiej. Bogactwo i złożoność treści pozwala uznać typikon Mateusza Dziesiątego za unikalne źródło badań nad rozwojem liturgiki prawosławnej w XVI wieku i nad wpływem lokalnych tradycji na strukturę bizantyńskich norm liturgicznych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. 2025-01-01T00:00:00Z