http://hdl.handle.net/11320/18779 2026-06-01T18:13:28Z http://hdl.handle.net/11320/18869 Tytuł: Naród i regiony. Tradycje regionalizmu literackiego w perspektywie nowoczesności (XIX–XXI wiek) Redaktor(rzy): Zawadzka, Danuta; Sawicka-Mierzyńska, Katarzyna; Radecka, Marzena 2020-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/18868 Tytuł: Problematyzowanie centrum – przemycanie „ja”. O wybranych artykułach Stefana Szymutki z lat 1982‒1992 Autorzy: Żurek, Łukasz Abstrakt: Punktem wyjścia artykułu jest stwierdzony przez autora niedostatek prac, w których pisarstwo Stefana Szymutki – śląskiego filologa kojarzonego przede wszystkim ze zbiorem esejów Nagrobek ciotki Cili – byłoby traktowane jako ciągłość określonego sposobu pisania oraz określonej problematyki (zwłaszcza relacji centro-peryferyjnych). W toku analizy wczesnych artykułów Szymutki z lat 80. autor wykazuje, że perspektywa Ślązaka towarzyszyła badaczowi od początku, wyrażała się jednak w konwencji tekstu naukowego (nie zaś eseistycznej czy literackiej wypowiedzi) poprzez wybór pewnych tematów oraz skupienie uwagi na zagadnieniach implikujących kwestię relacji centrum‒peryferie.; Stefan Szymutko was a polish literary critic, mainly known for Aunt Cilli’s Headstone – the collection of essays about the experience of being a Silesian in 20th and 21th century Poland. His early works from 80’s is oftenly considered as something completly different (on stylistic and thematic level) than aforementioned book, which – as a consequence – creates a narrative about Szymutko’s liberation from scientific discourse in mid-90’s, when he began to write Aunt Cilli… By the analysis of Szymutko’s early articles, posited on a broad political climate of Poland in the 80’s, the author shows that this narrative is simplified. Szymutko was in fact writing about his cultural peripherality in a non-direct way, by choosing subjects that implies the problem of relations between different „centers” and different „peripheries”. 2020-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/18861 Tytuł: Poza stolicą czy w cieniu stolicy – tożsamość podwarszawska Autorzy: Szurek, Agnieszka Abstrakt: Małe miasta leżące na zachód od Warszawy (zwłaszcza Milanówek i Podkowa Leśna) są dość często opisywane w dziełach literackich. Podczas gdy w literaturze wysokiej (jak w Pożegnaniach Dygata lub Pod Akacjami Iwaszkiewicza) zwykle przedstawia się je jako „raj utracony”, w kulturze popularnej dominuje ich obraz jako nieskażonych, idyllicznych miejsc, gdzie przeszłość jest ciągle żywa. W artykule podjęto próbę zbadania, czy obraz ten jest również obecny w literaturze lokalnej, to znaczy w książkach pisanych, wydawanych i rozprowadzanych wyłącznie w obrębie podwarszawskiego mikroregionu. Korzystając z metod opisanych przez Kennetha Burke’a oraz wprowadzonych przez niego pojęć sceny, aktora i działania, autorka stara się przedstawić, w jaki sposób lokalni twórcy budują tożsamość swoją i swego miejsca zamieszkania. Nostalgiczny obraz kraju dzieciństwa często pojawia się w lokalnej twórczości; ten idylliczny świat nie jest jednak przedstawiany jako utracony albo nieosiągalny. Autorzy niejednokrotnie podkreślają, że oni sami lub ich przodkowie mieli duży wpływ na ukształtowanie lokalnego krajobrazu. Bardzo dużą wagę przywiązują również do świadomej decyzji zamieszkania w konkretnej miejscowości. To wybór często dokonywany „przeciwko” Warszawie, która jest przedstawiana jako miejsce „nieludzkie”. Decyzja o zamieszkaniu pod miastem, a nie w stolicy, staje się najważniejszą, kształtującą cechą tożsamości mikroregionu.; Small suburban towns west of Warsaw (especially Milanówek and Podkowa Leśna) are quite often portrayed in literature. While in ‘high caliber’ literature (like Dygat’s Pożegnania or Iwaczkiewicz’s Pod Akacjami) they are often depicted as ‘paradise lost,’ in popular culture they still function as unmarred idyllic places, where the past is still alive. This paper tries to explore whether this picture is also present in local literature, that is books written, published and distributed in this microregion only. Drawing on Kenneth Burke’s notions of scene, agent and action, this article aims to answer the question in what ways local authors build their identities and the identity of the region. Nostalgic picture of the land of childhood is often present on local books, but this idyllic countryside is not portrayed as lost and unreachable. Local authors stress the active part they or their ancestors have played in shaping the countryside. They also pay special attention to their conscious decision of living in the chosen town or village. This is often presented as a choice against Warsaw, which is portrayed as an ‘inhuman’ place. This conscious choice of living in suburban towns and not in the capital becomes a decisive feature of the microregion’s identity. 2020-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11320/18860 Tytuł: Bieżeństwo 1915. Doświadczenie „światowe”, opowieść regionalna Autorzy: Prymaka-Oniszk, Aneta Abstrakt: Artykuł zawiera syntetyczny opis bieżeństwa, rozpatrywanego z jednej strony jako doświadczenie „lokalne” (zakres tej lokalności był dość szeroki), zdeterminowane konkretnymi wydarzeniami historycznymi (pierwsza wojna światowa), z drugiej – światowe, które można interpretować zestawiając z różnymi formami migracji. Bieżeństwo to ogromna fala uchodźstwa w głąb Imperium Rosyjskiego z czasu pierwszej wojny światowej. W 1915 roku do ucieczki przed nadciągającym frontem zmuszonych zostało co najmniej 3,5 miliona osób (niektórzy badacze mówią o 5 milionach) z ówczesnych zachodnich rubieży Imperium: ziem polskich, ukraińskich, białoruskich, litewskich, łotewskich, estońskich. Większość z nich spędziła na tułaczce siedem lat, doświadczając m.in. rewolucji bolszewickiej. Przedmiotem rozważań podjętych w artykule jest też społeczne zróżnicowanie bieżeńców (bieżeństwo dotyczyło głównie chłopów, przed frontem uciekali jednak także ziemianie) i jego konsekwencje, zarówno dla samych losów uchodźców, jak też późniejszej recepcji tego doświadczenia. Autorka podejmuje również refleksje dotyczące przyczyn, dla których historia bieżeństwa aż do 2015 roku funkcjonowała głównie w prywatnym, rodzinnym obiegu.; The article summarizes the phenomenon of bezhenstvo analyzing it on two levels of experience: local (with a rather vast scope) – resulting from particular historical circumstances (World War I) and global – interpretable in the context of various forms of migration. Bezhenstvo was a huge wave of refugees fleeing deep into the interior of the Russian Empire during the Great War. In 1915, imminent military offensive forced at least 3.5 million (5 million as per some researches’ estimates) residents of the western frontier of the Russian Empire out of their Polish, Ukrainian, Byelorussian, Lithuanian, Latvian and Estonian homesteads. Great many have wandered for seven years enduring, among others, the Bolshevik revolution. The article reflects on social diversification of refugees (although majority were peasants, the gentry fled the offensive as well) and its consequences for both their individual fates and subsequent reception of the phenomenon as a whole. Also, the author ponders over reasons why, until 2015, the story of bezhenstvo has only been recognized in close-circuit familial circles. 2020-01-01T00:00:00Z