http://hdl.handle.net/11320/193 2026-10-04T20:16:21Z 2026-10-04T20:16:21Z Polińska, Weronika http://hdl.handle.net/11320/21129 2026-09-29T07:36:40Z 2026-03-20T00:00:00Z

Tytuł: Ocena efektywności usuwania wybranych mikrozanieczyszczeń organicznych z wód i ścieków przez rośliny pływające Autorzy: Polińska, Weronika Abstrakt: Celem badań przedstawionych w rozprawie doktorskiej był dobór optymalnych warunków oraz określenie kinetyki, mechanizmów i efektywności usuwania wybranych mikrozanieczyszczeń organicznych (OMP) z matryc laboratoryjnych i rzeczywistych przez rośliny pływające z gatunków Wolffia arrhiza, Lemna minor, Spirodela polyrhiza oraz Azolla caroliniana. Dodatkowym aspektem było określenie toksyczności wybranych mikrozanieczyszczeń w stosunku do badanych roślin. Podstawę pracy doktorskiej stanowi cykl pięciu prac opublikowanych w czasopismach naukowych o zasięgu międzynarodowym (z listy JCR), w których przedstawiono wnikliwą analizę dostępnej literatury dotyczącej zastosowania procesu fitoremediacji do usuwania OMP ze środowiska, a także wyniki przeprowadzonych prac eksperymentalnych. Prace badawcze dotyczyły usuwania 15 związków chemicznych należących do grup zanieczyszczeń przemysłowych (benzotriazoli małocząsteczkowych, benzotriazolowych filtrów UV, bisfenolu A), hormonów (estronu, 17-β-estradiolu, dietylostilbestrolu) i środków higieny osobistej (triklosanu, DEET). Dokonano wyboru czynników mogących wpływać na efektywność usuwania badanych OMP, które następnie poddano procesom optymalizacji, dobierając optymalne warunki z zastosowaniem chemometrycznych metod planowania eksperymentu. Określono kinetykę oraz efektywność usuwania OMP z wód. Stwierdzono, że usuwanie wszystkich badanych OMP przez drobne makrofity pływające przebiega zgodnie z kinetyką pseudo-pierwszego rzędu, a efektywność tych procesów dla większości związków zawiera się w przedziale od 70 do 100 % w ciągu 14 dni hodowli. Eksperymenty przeprowadzone w różnych warunkach, w ciemności i w oświetleniu, bez rośliny, z rośliną żywą i martwą pozwoliły stwierdzić, że zarówno mechanizmy abiotyczne, jak i biologiczne odpowiadają za usuwanie OMP, przy czym największy udział w efekcie końcowym mają pobieranie przez roślinę oraz sorpcja. Większość z pobranych przez roślinę zanieczyszczeń ulega dalszym przemianom, a tylko niewielka ich część bioakumuluje się w roślinie w niezmienionej postaci. W celu oceny możliwości zastosowania usuwania OMP przez rośliny pływające w warunkach rzeczywistych przeprowadzono hodowle z użyciem ścieków surowych i oczyszczonych oraz odcieków składowiskowych. Otrzymane wyniki wykazały, że w większości przypadków można zauważyć zasadę, że im bardziej zanieczyszczony jest roztwór z którym mają kontakt rośliny, tym usuwanie badanych związków zachodzi z mniejszą efektywnością. W niektórych hodowlach przeprowadzonych z użyciem ścieków surowych otrzymano wyższe wydajności usuwania i poprawę parametrów fizykochemicznych ścieków w porównaniu z hodowlami przeprowadzonymi na ściekach oczyszczonych, co wynika ze zdolności badanych roślin do wykorzystania w procesach życiowych składników pokarmowych obecnych w ściekach. W ramach przeprowadzonych badań dokonano oceny toksyczności badanych OMP w stosunku do roślin z którymi miały kontakt. Otrzymane wyniki (bilans masy, zawartość barwników fotosyntetycznych, aktywność enzymów antyoksydacyjnych, poziom antyoksydantów nieenzymatycznych, zawartości białek, cukrów oraz kwasów tłuszczowych) wskazują, że kontakt z badanymi OMP zaburza funkcje życiowe organizmów, ale uruchomione mechanizmy detoksykacji umożliwiają aklimatyzację roślin do warunków stresowych.; The aim of the research presented in the following doctoral thesis was to select optimal conditions and determine kinetics, effects, and removal of selected organic micropollutants (OMPs) from laboratory and real matrices by floating plants of species Wolffia arrhiza, Lemna minor, Spirodela polyrhiza, and Azolla caroliniana. An additional aim was to determine the toxicity of OMPs to the tested plants. As a result, the following doctoral thesis consists of a series of five papers published in international scientific journals (JCR-listed), which present a thorough analysis of the available literature on the use of phytoremediation to remove OMPs from the environment, as well as the results of the conducted experiments. The research focused on the removal of 15 chemical compounds belonging to groups of industrial pollutants (low-molecular weight benzotriazoles, benzotriazole UV filters, bisphenol A), hormones (estrone, 17-β-estradiol, diethylstilbestrol), and personal care products (triclosan, DEET). The research included the assessment of the impact of phytoremediation conditions on its efficiency, which led to the selection of optimal conditions using a chemometric design of experiments. The kinetics and efficiency of OMP removal were determined. The results show that removal of all tested OMPs by small floating macrophytes proceeds according to the pseudo-first-order kinetics, with the efficiency of these processes ranging from 70 to 100% for most compounds within 14 days of cultivation. Experiments conducted under various conditions (in darkness and with light, without plants, and with living and dead plants) allowed for the conclusion that both abiotic and biological mechanisms are responsible for OMP removal, with plant uptake and sorption contributing the most to the final effect. Most of the pollutants taken up by the plant are further transformed, and only a small part bioaccumulates in unchanged form in the plant. In order to assess the possibility of application removal by OMPs floating plants in real conditions, cultures were conducted using raw and treated sewage, as well as landfill leachate. The obtained results indicate that in most cases, the more contaminated the matrix with which the plants come into contact, the less effective the removal of the tested compounds. Some plant breeding carried out using raw sewage achieved higher removal efficiencies and improved physicochemical parameters of the wastewater compared to cultures conducted using treated sewage, which results from the ability of the studied plants to utilize nutrients present in the wastewater in their life processes. As part of the conducted studies, the toxicity of the studied OMPs was assessed in relation to aquatic plants. The obtained results (mass balance, content of photosynthetic pigment, antioxidant enzyme activity, non-enzymatic antioxidant levels, along with the content of protein, sugar, and fatty acid) indicate that contact with the studied OMPs disrupts the vital functions of the tested organisms, but the activation of detoxification mechanisms allows plants to adapt to stress conditions. Opis: Wykaz dorobku naukowego stanowiącego podstawę dysertacji: Polińska W., Kotowska U., Kiejza D., Karpińska J. Insights into the Plant-Based Processes and Technologies of the Organic Micropollutants Removal From Water and Wastewater; A Review, Water 2021, 13(15), 2065; Polińska W., Piotrowska-Niczyporuk A., Karpińska J., Struk-Sokołowska J., Kotowska U. Mechanisms, toxicity and optimal conditions – research on the removal of benzotriazoles from water using Wolffia arrhiza, Science of The Total Environment, 2022, 847, 157571; Polińska W., Kotowska U., Karpińska J., Piotrowska – Niczyporuk A. Removal of benzotriazole micropollutants using Spirodela polyrhiza (L.) Schleid and Azolla caroliniana Willd., Environmentall Pollution 2023, 332, 121982; Polińska W., Kotowska U., Karpińska J. The problem with benzotriazole ultraviolet stabilizers in the environment – are the aquatic plants the solution for them?, Industrial Crops & Products 2024, 210, 118050; Kotowska U., Piekutin J., Polińska W., Kotowski A., Removal of contaminants of emerging concern by Wolffia arrhiza and Lemna minor depending on the process conditions, pollutants concentrations, and matrix type, Scientific Reports, 2024, 14, 15898.

2026-03-20T00:00:00Z Kwiatkowski, Maciej http://hdl.handle.net/11320/21115 2026-09-25T11:06:21Z 2026-07-15T00:00:00Z

Tytuł: Przemiany w strukturze społecznej i gospodarczej ekonomii grodzieńskiej w XVI-XVIII wieku Autorzy: Kwiatkowski, Maciej Abstrakt: Ekonomia grodzieńska była historyczną królewszczyzną, wchodzącą w skład dóbr stołowych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wraz z innymi ekonomami na Litwie i w Koronie, a także dochodami z ceł, monopolu tytoniowego i papierniczego oraz kopalń soli, stanowiła źródło dochodów skarbu królewskiego. W okresie funkcjonowania ekonomii grodzieńskiej przeprowadzono trzy najważniejsze reformy społeczno-gospodarcze: reformę włóczną, reformę czynszową oraz modernizację Antoniego Tyzenhauza. Zmiany te istotnie wpłynęły zarówno na sposób zarządzania dobrami, jak i na sytuację społeczno-ekonomiczną ich mieszkańców. Celem pracy było przedstawienie historii ekonomii grodzieńskiej z perspektywy zarządzania majątkiem, struktury społecznej, produktywności gospodarczej dóbr i ich mieszkańców oraz rentowności majątku. Analizie poddano również ekonomię grodzieńską na tle innych dóbr, w tym europejskich, uwzględniając sytuację poddanych i wpisując ją w szerszą debatę nad zróżnicowaniem rozwoju gospodarczego poszczególnych części Europy, określanym jako „Little Divergence”. Istotnym przedmiotem badań był także wpływ klęsk żywiołowych, epidemii i zniszczeń wojennych na funkcjonowanie ekonomii grodzieńskiej oraz życie jej mieszkańców, zarówno z perspektywy administracji dóbr, jak i ludności poddanej.; The Grodno Economy was a historical estate forming part of the royal table estates in the Grand Duchy of Lithuania. Together with a number of other economies in Lithuania and Poland, separated at the end of the 16th century – as well as revenues from customs duties, the tobacco and paper monopolies, and salt mines – they generated income for the court treasury. During the functioning of the estate, three major socio-economic reforms were carried out: the volok reform (land measurement reform), the rent reform, and the modernization of Antoni Tyzenhauz. These reforms directly affected not only the administration of the Grodno Economy but also the lives of its subjects. The aim of this disserta on was to examine the history of the estate in terms of estate management, social stratification, economic productivity of the estate and its subjects, and the profitability of the property. It also sought to compare various aspects of the Grodno Economy – from the perspective of the subjects – with other estates, including European ones, thereby contributing to the broader debate on the differentiation of selected parts of Europe (the Little Divergence). One of the most important problems examined was the impact of natural disasters, epidemics, and war-related destruction on the social life of the Grodno Economy, both from the perspective of estate officials and the subject population.

2026-07-15T00:00:00Z Wnorowski, Radosław http://hdl.handle.net/11320/20737 2026-08-10T12:18:25Z 2026-05-20T00:00:00Z

Tytuł: Naczelny Komitet Uczczenia Pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego i jego rola w kształtowaniu polityki pamięci w latach 1935–1939 Autorzy: Wnorowski, Radosław Abstrakt: Dysertacja dotyczy działalności Naczelnego Komitetu Uczczenia Pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego w latach 1935-1939. W rozdziale wstępnym zaprezentowano formy upamiętniania Józefa Piłsudskiego jeszcze za jego życia. Dalej ukazano okoliczności jego powstania oraz reakcję różnych grup na jego powołanie. W pracy przedstawiono także strukturę wraz z określeniem roli poszczególnych komórek działających na poziomie centralnym. Zaprezentowano także pracę komitetów wojewódzkich na przykładzie woj. wileńskiego oraz białostockiego. Ponadto omówiono projekty ogólnopolskie, które pod swoją opiekę wziął komitet. Były to: budowa pomników w Warszawie oraz Wilnie, usypanie kopca na Sowińcu, budowa Mauzoleum na Rossie, organizacja miejsca pochówku Piłsudskiego na Wawelu oraz restauracja Zułowa.; This dissertation concerns the activities of the The Chief Committee for Commemorating of Marshal Józef Piłsudski from 1935 to 1939. The introductory chapter presents the various forms of commemoration of Józef Piłsudski that took place during his lifetime. It then describes the circumstances of the committee’s establishment and the reactions of various groups to its formation. The dissertation also outlines the committee’s structure and defines the roles of its individual units operating at the central level. It further examines the work of provincial committees, using the provinces of Vilnius and Białystok as examples. In addition, it discusses nationwide projects undertaken by the committee. These included: the construction of monuments in Warsaw and Vilnius, the erection of a mound in Sowiniec, the construction of the Mausoleum at Rossa, the organization of Piłsudski’s burial site at Wawel, and the restoration of the Zułów estate.

2026-05-20T00:00:00Z Lewkowicz, Maciej http://hdl.handle.net/11320/20694 2026-07-30T12:40:35Z 2026-06-22T00:00:00Z

Tytuł: Faza supersolid w dipolowym kondensacie Bosego-Einsteina indukowana fermionami Autorzy: Lewkowicz, Maciej Abstrakt: W rozprawie badam mieszaninę dipolowego kondensatu Bosego-Einsteina oraz zdegenerowanego gazu fermionowego w geometrii kwazi-jednowymiarowej. Wykazuję, że obecność fermionów, które efektywnie przyciągają bozony, istotnie modyfikuje zachowanie dipolowego kondensatu. Przy dostatecznie silnym przyciąganiu bozon-fermion w układzie pojawia się kropla bozonowo-fermionowa, a przy dalszym wzroście oddziaływania w widmie Bogoliubowa rozwija się wzbudzenie rotonowe. Prowadzi to do przejścia fazowego do stanu supersolid, a przy jeszcze silniejszym oddziaływaniu bozon-fermion do powstania izolowanych kropli. Układ opisuję sprzężonymi równaniami rozszerzonego Grossa–Pitaevskiego dla bozonów oraz podejściem Hartree-Fock dla fermionów. Analizuję widmo wzbudzeń i identyfikuję charakterystyczne mody kolektywne w reżimie fazy supersolid, w tym mody Goldstone’a oraz mod Higgsa. Następnie badam własności dynamiczne układu w odpowiedzi na czasową zmianę siły oddziaływania bozon–fermion (quench). Numerycznie pokazuję, że odpowiednio dobrane parametry czasu trwania quenchu i amplitudy zaburzenia pułapki prowadzą do wzbudzenia obu modów Goldstone’a (out-of-phase i in-phase) oraz modu Higgsa. Wyniki rozprawy określają warunki stabilności supersolidu indukowanego przez fermiony oraz wskazują, że współistnienie modów Goldstone’a (in-phase i out-of-phase) oraz modu Higgsa stanowi jednoznaczne kryterium identyfikacji tej fazy.; In this thesis I study a mixture of a dipolar Bose-Einstein condensate and a degenerate Fermi gas in a quasi-one-dimensional geometry. I show that the presence of fermions, which effectively attract bosons, significantly modifies the behavior of the dipolar condensate. For sufficiently strong Bose-Fermi attraction, a Bose-Fermi droplet forms in the mixture, and upon further increase of the interaction strength a roton excitation develops in the Bogoliubov spectrum. This leads to a phase transition into a supersolid state, and for even stronger Bose-Fermi interaction to the formation of isolated droplets. The system is described by coupled extended Gross–Pitaevskii equations for bosons and a Hartree-Fock approach for fermions. I analyze the excitation spectrum and identify characteristic collective modes in the supersolid regime, including Goldstone modes and a Higgs mode. I then investigate the dynamical properties of the system in response to a temporal change of the Bose-Fermi interaction strength (quench). Numerical simulations show that an appropriate choice of the quench duration and the amplitude of the trap perturbation excites both Goldstone modes (out-of-phase and in-phase) as well as the Higgs mode. The results determine the stability conditions for fermion-induced supersolidity and indicate that the coexistence of the Goldstone modes (in-phase and out-of-phase) and the Higgs mode provides an unambiguous criterion for identifying this phase.

2026-06-22T00:00:00Z